Waarom je mail lezen fijn is

Bij het woord beloning denken veel mensen aan geld. Ik denk aan Skinner. Mijn favoriete psycholoog. Burrhus Frederic Skinner (1904-1990) stelde vast dat het gedrag van organismes (ratten, duiven, u en ik) sterk wordt bepaald door de prikkels vanuit de directe omgeving. Volgens Skinner leren we vooral door positive reinforcement; positieve bekrachtiging. Wanneer we een handeling verrichten en iets positiefs ervaren, zijn we automatisch geneigd de handeling vaker te vertonen.

Positieve bekrachtiging is overal. Ik hoor het nu een kamer verderop, waar mijn jongste dochter piano studeert. Ze drukt een toets in en krijgt meteen een auditieve bestraffing of beloning. Complimenten of financiële prikkels zijn niet nodig. Het onmiddellijke resultaat van de taak is voldoende voor haar leerproces.

Een paar weken geleden ontmoette ik een bekende volgeling van Skinner. De tachtigjarige gedragswetenschapper Aubrey Daniels was op bezoek in Nederland. Daniels houdt zich al een leven lang bezig met bekrachtiging als instrument voor performance in bedrijven.

Een eenvoudig instrument dat hij daarvoor bedacht is de PIC/NIC-analyse. Een PIC is een Positive-Immediate-Certain gevolg van gedrag. Positief, onmiddellijk en zeker. Een NIC is een Negative-Immediate-Certain consequentie van gedrag. Daarnaast kan een gevolg ook Positive-Future-Uncertain zijn (PFU). Of Negative-Future-Certain (NFC). Afijn, u snapt het.

Een PIC/NIC-analyse helpt om gedrag beter te begrijpen. Neem roken. Roken heeft allerlei consequenties. Zo gaan veel rokers eerder dood. Negative-Future-Uncertain (NFU) dus voor de roker. Daarnaast krijgen rokers meteen een ontspannen gevoel van hun sigaret. Positive-Immediate-Certain (PIC). Onderzoek laat zien dat een kleine PIC of NIC een veel sterkere invloed heeft op ons gedrag dan een grote PFU of NFU. En dus is het moeilijk om te stoppen met roken. Tenzij je NIC’s zou kunnen toevoegen. „Ik hoop eigenlijk dat er een dag komt dat ik het echt vies ga vinden”, zei een verstokte roker deze week nog tegen me.

De PIC/NIC-analyse is handig voor de werkomgeving. Waarom dragen bouwvakkers liever geen helm? Waarom verliezen mensen zich in hun e-mail? Allemaal een kwestie van PIC’s en NIC’s. Een helm opzetten met warm weer is een NIC. Niet fijn. Een e-mailtje binnenhalen, lezen en beantwoorden is drie keer een PIC. Bijna net zo verslavend als roken.

Skinner werd ook bekend door zijn experimenten met dieren in zogeheten ‘Skinner-boxen’. Ingenieuze kooitjes , door Skinner en zijn staf zelf in elkaar geknutseld, waarin een duif of rat op een hendel kon drukken en daarmee voer verdiende.

Tja. De werkplek heeft wat meer hendels en wat meer soorten voer. Maar in de kern is het een grote Skinner-box. Of – dat klinkt wat vriendelijker – een professionele PIC/NIC-plaats. Eigenlijk zouden we, net als Skinner, wat meer moeten knutselen aan die werkplek. PIC’s inbouwen, gericht op gezond, veilig en effectief gedrag. Meer complimenten en ander psychologisch krachtvoer. Als het nog eens over beloningen gaat op uw werk, denk dan eerst aan Skinner. Dat scheelt een hoop geld en is een stuk effectiever.