Niet te verslaan door het noodlot

Annejet van der Zijl schrijft in De Amerikaanse prinses over een leven dat samenvalt met de heftigste driekwart eeuw in de westerse geschiedenis.

‘Ik kan niet tegen de werkelijkheid op verzinnen,’ zei Annejet van der Zijl in het afgelopen seizoen van Zomergasten. Ze vertelde over de ongelofelijke gebeurtenissen die aan de basis stonden van haar bestseller Sonny Boy, maar ze had het net zo goed over haar nieuwste boek, De Amerikaanse prinses, kunnen hebben. Hierin volgt ze het intrigerende leven van de Amerikaanse socialite Allene Tew (1872-1955) – een leven dat is getekend door misschien wel de heftigste driekwart eeuw in de geschiedenis van de moderne westerse wereld.

Zoals Van der Zijl in een overpeinzing aan het einde van het boek zelf schrijft, kun je De Amerikaanse prinses in de eerste plaats zien als een (waargebeurde) avonturenroman. De knappe en ambitieuze Allene Tew groeide op in een pioniersplaatsje in upstate New York, maar was niet van plan een leven in de anonimiteit te leiden. Via opeenvolgende echtgenoten verwierf ze zich een stevige plek in de internationale jetset. Ze trouwde maar liefst vijf keer: met twee goklustige miljonairszonen, met een gevierd zakenman, met een dubieuze Duitse prins en met een Russische graaf. Waar ze zich ook bevond – als een echte kosmopoliet pendelde Allene tussen een schier eindeloze reeks villa’s in steden als New York, Parijs, Londen en Rome –, steeds probeerde Allene de huwelijken tot een succes te maken en een warme moeder voor haar vele (stief)kinderen en protégés te zijn.

Slechts haar derde huwelijk, met General Electrics-topman Anson Burchard, was gelukkig – totdat een acute hartstilstand een einde aan zijn leven maakte. Ook Allenes kinderen werden getroffen door het noodlot: haar zoon Teddy werd als gevechtspiloot vlak voor het einde van de Eerste Wereldoorlog uit de lucht geschoten, vrijwel gelijktijdig overleed haar dochter Greta aan de gevolgen van de Spaanse Griep. Grotere tegenslag was nauwelijks denkbaar, maar Allene bleef niet zwelgen in verdriet en slachtofferschap – ze keek vooruit, hield moed en met een tomeloze energie probeerde ze er het beste van te maken.

Prins Bernhard

Annejet van der Zijl beschrijft niet alleen Allene Tews avonturen met een scherp oog voor mooie details en anekdotes, ze weet ook haar levensverhaal knap te vervlechten met de tijd en het milieu waarin ze leefde. Het einde van de negentiende eeuw was vervuld van enerzijds victoriaanse waarden als zelfdiscipline en het accepteren van het (nood)lot, anderzijds was het de periode van hedonisme, snobisme en een ongebreideld kapitalisme. Beide kanten komen terug in Allenes karakter. Ook de grote gebeurtenissen van de twintigste eeuw – de gruwelen van de twee wereldoorlogen, de Grote Depressie, de Koude Oorlog en zelfs de Russische Revolutie – hebben een directe invloed op Allenes leven. Bovendien zouden zonder haar de Nederlandse geschiedenisboekjes er heel anders hebben uitgezien: ze was er medeverantwoordelijk voor dat een van haar protegés, prins Bernhard, met de Nederlandse kroonprinses Juliana trouwde.

Toch is dit vooral een boek over Amerika en de Amerikaanse mentaliteit die het land heeft gevormd. „Als er iets Amerikaans was, dan was dat wel het idee dat er altijd wel ergens een nieuw begin te vinden moest zijn,” schrijft Van der Zijl. Allene Tew is de verpersoonlijking van deze instelling. Interessant genoeg doet Van der Zijls boek zelf ook Amerikaans aan – en dat is een compliment. Het is meeslepend en toegankelijk geschreven, zonder grote woorden te schuwen. Bovendien blijft het tempo onverminderd hoog (vanwege het grote scala aan interessante onderwerpen zou je soms zelfs willen dat ze iets dieper op zaken in zou gaan). En het boek heeft een duidelijke heldin, die met haar positieve en daadkrachtige attitude tot voorbeeld kan dienen. Zo komen vorm en inhoud op magistrale wijze overeen. Met De Amerikaanse prinses heeft de Nederlandse ‘koningin van de literaire non-fictie’ zichzelf overtroffen.

Lees ook: Nooit bang voor een nieuw begin, een interview met Annejet van der Zijl