'Het zal spoedig gebeuren'

Al in augustus kreeg de Franse politie signalen dat er een aanslag op een Parijse concertzaal ophanden was. Wat gebeurde er dan de afgelopen drie maanden?

Links: De ruiten van Café Bonne Bière, Parijs.

Op 11 augustus van dit jaar verhoorde de Franse politie een jonge Fransman die bij terugkeer uit Syrië was onderschept en gearresteerd. Deze Reda Hame had waardevolle informatie. Niet alleen bekende hij dat hij een militaire training had ondergaan in de buurt van Raqqa, het Syrische bolwerk van Islamitische Staat, maar ook dat hij daar contact had gehad met Abdelhamid Abaaoud. Dit was een door justitie gezochte IS-figuur uit het Brusselse Molenbeek die werd beschouwd als architect van zeker vier recente aanslagen in Frankrijk en België.

Abaaoud (28) had Hame een usb-stick met geheime informatie en een bedrag van 2.000 euro overhandigd en gezegd dat hij een makkelijk doelwit moest uitzoeken, bij voorbeeld een concertzaal, om een maximaal aantal slachtoffers te maken. „Alles wat ik u kan zeggen”, waarschuwde Hame volgens een verslag in dagblad Le Monde nog, „is dat dat heel spoedig gaat gebeuren.”

„Het is daar echt een fabriek en ze proberen werkelijk Frankrijk en Europa te treffen.”

Het bleek een profetische uitspraak. Drie maanden later was het raak. Vorige week vrijdagavond werd Parijs, door moslimfundamentalisten vaak afgeschilderd als een poel van verderf, opgeschrikt door een reeks terroristische aanslagen. Een navrant feit: veruit de meeste doden – 89 van de 133 – vielen bij de aanslag op de Bataclan-concertzaal.

Abaaoud ronselt

Het is nog onduidelijk wat de politie en de inlichtingendiensten met de bekentenis van Hame hebben gedaan. Maar alles wijst erop dat diezelfde Abaaoud eenvoudigweg andere jonge geradicaliseerde Franse en Belgische moslims in de arm heeft genomen voor zijn terroristische project. Of hij dat toen al in Europa deed of vanuit Syrië is niet duidelijk. De Franse politie ging er tot 16 november, dus drie dagen na de aanslagen, vanuit dat Abaaoud in Syrië zat. In werkelijkheid bleek hij toen al in de Parijse voorstad Saint-Denis te zitten, omringd door zwaar bewapende collega-jihadisten.

Abaaoud wendde zich, naar het lijkt, in de eerste plaats tot twee broers die hij goed kende uit Molenbeek, waar hij tot 2013 woonde: Salah en Brahim Abdeslam (26 en 31). Met Salah had hij zelfs in 2010 enige tijd in de gevangenis gezeten. Niet wegens jihadistische activiteiten maar voor ordinaire diefstal. Om de islam leken ze zich toen geen van allen erg te bekommeren. Nooit vertoonden ze zich in de moskee en van de ramadan trokken ze zich evenmin iets aan.

Café in Molenbeek

De broers, beiden gehuwd maar vervolgens gescheiden en geen van beiden harde werkers, runden samen het café Les Béguines in Molenbeek. De kroeg stond op naam van Brahim. „We zagen ze elke dag in het café”, vertelde een 25-jarige makker van hen deze week tegen persbureau Reuters. „We speelden kaart. We praatten over voetbal.” Er werd veel gerookt in het café, ook door de broers, ook stickies. In augustus van dit jaar deed de politie een inval en constateerde „een sterke geur van drugs”. Daarop werd het etablissement gesloten en eind september verkochten de broers het. Nog steeds merkte hun omgeving niets bijzonders aan hen. Wel had Brahim de naam soms „een beetje gek” te zijn.

Niet duidelijk is of de broers ooit voet hebben gezet in Syrië en wanneer hun radicalisering inzette. Brahim probeerde in 2014 naar Syrië te reizen maar werd in Turkije tegengehouden door de autoriteiten omdat hij op een lijst van gevaarlijke personen zou hebben gestaan. Waarom is evenmin duidelijk. Salah reisde in de eerste helft van september per auto door Oostenrijk, bleek uit een controle, vergezeld van twee onbekende mannen. Zijn reisdoel? We weten het niet.

Dag voor aanslag

Een belangrijke vraag is of, en zo ja wanneer, Abaaoud, die in radicale moslimkringen inmiddels furore had gemaakt als IS-strijder en propagandist, zijn oude makkers heeft omgepraat mee te doen. Het lijkt erop dat de broers na de zomer aan de slag gingen met de voorbereidingen van de aanslagen in Parijs. Mogelijk hebben ze daarbij de opbrengst van het café aangewend. Ook de Franse politie gaat ervan uit dat de aanslagen in Molenbeek zijn voorbereid.

Op 12 november, de dag voor de aanslagen, reizen de broers en enkele anderen in drie auto’s van Brussel naar Parijs. De auto’s worden, op tien minuten van elkaar, door camera’s langs de weg waargenomen, heeft de politie achteraf vastgesteld.

Brahim had op zijn naam via internet een huisje gehuurd in Bobigny, ten noorden van Parijs, voor de week van 10 tot 17 november. De eigenares zei later drie mannen te hebben gezien. „Aardig, correct en goed gekleed”, vertelde ze het dagblad Le Figaro. De mannen gaven zich uit voor agenten van de Belgische inlichtingendienst. De politie noemde de plek later „een samenzweringsplek”. Ze trof er ettelijke nieuwe, niet uitgepakte mobiele telefoons aan en telefoonkaarten.

Intussen had zijn broer Salah van 11 tot 20 november twee kamers gehuurd in een tweesterrenhotel in Alfortville aan de zuidoostkant van Parijs. Hij maakte de reservering met een bankpasje op zijn naam. Hier zouden volgens het weekblad Le Point, dat ook video-opnames van de hotelkamer toonde, na de aanslagen injectiespuiten en naalden zijn aangetroffen. Het is niet duidelijk of die door Salah en zijn kameraden zijn gebruikt om zichzelf drugs toe te dienen of dat die misschien dienden voor de fabricage van explosieven voor de aanslagen.

Huurauto’s

Het was ook Salah die de zwarte Volkswagen Polo in Brussel huurde, waarmee de terroristen later naar de Bataclan-concertzaal reden. Naar verluidt waren het parkeerbonnetjes uit Molenbeek in de auto die de politie naderhand op het spoor richting de Brusselse wijk zetten. Brahim huurde in België een zwarte Seat, waarmee een tweede team dood en verderf zaaide in een aantal cafés en restaurants in het tiende en elfde arrondissement. Salah huurde ook nog een derde auto, een Renault Clio, vermoedelijk voor de aanslag op het Stade de France.

Lacune

Een belangrijke lacune in het verhaal is hoe de leden van het vermoedelijk negen leden tellende terroristische commando elkaar hebben gevonden. Een complicatie daarbij is dat er nog drie verdachten zijn die zich opbliezen en wier identiteit in nevelen is gehuld: een man die zich opblies bij het stadion en twee schutters, een in het ‘Bataclanteam’ en een van het team dat cafés en restaurants aanviel.

Deels liep alles vermoedelijk via Brusselse connecties. Dat gold naast de broers Abdeslam voor de pas 20-jarige Bilal Hadfi, die uit Neder-Over-Heembeek in Brussel kwam en ook in Syrië had gezeten. Maar hoe kwamen ze in aanraking met de Fransen Ismaël Omar Mostefaï (29) en Samy Amimour (28), de een voormalige kleine crimineel, de ander een voormalige buschauffeur. Beiden waren Syriëgangers. Kenden ze elkaar daarvan of liep het contact via Abaaoud? Diezelfde vraag kan worden gesteld voor nog een vierde onbekende man die naast een vals Syrisch paspoort werd gevonden nadat hij zichzelf bij het Stade de France had opgeblazen. Hij was, bleek uit vingerafdrukken, via het Griekse eiland Leros Europa binnengekomen.

Volgens de Franse premier Valls zijn vermoedelijk meerdere verdachten in het kielzog van de Syrische vluchtelingen naar Europa gereisd, zo zei hij donderdag.

Bomknutselaar

Een andere vraag is waar ze hun explosieven en wapens vandaan haalden. De explosieven werden mogelijk geleverd door Mohamed Khoualed uit Roubaix, dichtbij de Belgische grens. Die knutselde dikwijls met explosieven, die hij ook in zijn flatje bewaarde. Medebewoners van het gebouw zeiden dat er veel obscure types langskwamen maar dat ze eerder hadden gedacht aan drugsdealers dan aan jihadisten.

Aan wapens is in België relatief makkelijk te komen. Khoualed meldde zich na de aanslagen vrijwillig bij de politie.

Drie teams op weg

Hoe dit ook zij, op vrijdagavond gingen drie verschillende teams op pad voor hun dodelijke missie, bewapend met bomgordels en kalasjnikovs. Het eerste arriveerde in de buurt van het Stade de France aan de noordkant van Parijs, waar een vriendschappelijke interland tussen Frankrijk en Duitsland werd gespeeld. Rond 21.20 uur ging buiten het stadion een eerste bom af, kort daarop gevolgd door een tweede. Weer een half uur later blies ook het derde lid van het team zich op.

Wat precies hun opzet was, is onduidelijk. Volgens een veiligheidsfunctionaris probeerde de eerste van hen met een kaartje het stadion binnen te komen maar strandde hij bij een beveiligingspoortje, waarna hij zichzelf opblies. Wilden de anderen ook het stadion in? En waarom kwamen ze dan zo laat, ruim na het begin van de wedstrijd? Een theorie is dat de eerste het stadion moest zien in te komen en zich opblazen, waarna de toeschouwers in paniek het stadion zouden verlaten. Daarop zouden de andere twee zich in de menigte buiten het stadion kunnen opblazen. De tweede blies zichzelf nu ook maar op, de derde deed dat in een naburige McDonald’s.

Als hun missie was zoveel mogelijk doden te veroorzaken, was die een grote mislukking. Naast het drietal, onder wie Bilal Hadfi en de onbekende Syriër, kwam ‘slechts’ een andere persoon om, die in de buurt van de eerste explosie had gestaan.

Het tweede team van drie mannen, onder wie Mostefaï en Amimour, zette koers naar de Bataclanzaal, waar een rockconcert van de Amerikaanse band Eagles of Death Metal in volle gang was. Om 21.49 uur vielen ze de zaal binnen, onder het uitroepen van ‘Allahu Akbar’. Het drietal opende het vuur op de circa 1.500 toeschouwers. Ze riepen dat ze waren gekomen wegens de Franse militaire interventie in Syrië en Irak. Een kwartier later, toen de donkere zaal al vol lijken en gewonden lag, namen ze 60 tot 100 mensen in gijzeling. De politie was inmiddels gearriveerd en er volgden hevige vuurgevechten. Ruim na middernacht bestormden elitetroepen het theater, toen er aanwijzingen waren dat de terroristen gijzelaars begonnen dood te schieten. Mostefaï en Amimour bliezen zichzelf op en een derde, nog onbekende man werd door de politie doodgeschoten. Ook 89 toeschouwers vonden de dood.

Het derde team, met vermoedelijk ook de broers Abdeslam en een onbekende, arriveerde met de Seat rond 21.20 uur in Rue Bichat en begon op mensen te schieten buiten café Le Carillon. Daarna richtten ze hun vizier op restaurant Le Petit Cambodge. Bij deze aanvallen werden 15 mensen gedood.

Om 21.32 uur opende een man het vuur op mensen bij Café Bonne Bière en vlak daarna op mensen buiten pizzeria Casa Nostra, dichtbij de Rue Bichat. Hier vielen vijf doden. Vier minuten later vallen twee mannen binnen in de Rue de Charonne bij restaurant La Belle Équipe. Negentien mensen worden gedood.

Rond 21.40 uur wandelde oud-caféhouder Brahim het café Comptoir Voltaire aan de Boulevard Voltaire binnen, bestelde een drankje en blies zichzelf op: hij was de enige dode maar er vielen vijftien gewonden onder wie een ernstig.

Abaaoud bij metro

De verlaten Seat werd, met kalasjnikovs, aangetroffen in het naburige Montreuil. Pikant detail is dat een Franse veiligheidsfunctionaris gisteren onthulde dat Abaaoud zelf werd gesignaleerd op camerabeelden op het metrostation Croix de Chavaux om 22.15 uur, niet ver van waar de Seat werd gevonden. Was hij het onbekende derde lid van dat team of keek hij vanuit de verte toe?

Salah Abdeslam zou die nacht twee Brusselse vrienden, Mohammed Amri en Hamza Attou, hebben gebeld om hem uit Parijs op te halen, omdat zijn auto ‘panne’ had. Dat deden ze met een Volkswagen Golf. Op de terugreis werden ze aangehouden door de Franse politie, maar die was zich niet bewust van Salahs rol bij de aanslagen en liet hen gaan. In Brussel zetten zijn makkers Salah zaterdagmorgen naar eigen zeggen af bij het Koning Boudewijn Stadion. Sindsdien is hij voortvluchtig. Zijn vrienden werden later gearresteerd maar zeiden niets van aanslagen te hebben geweten. Over de andere dader, die het team van de broers volgens de politie completeerde, is niets bekend. Ook hij kan nog voortvluchtig zijn.

Nog een aanslag?

Evenmin weten we precies wat Abaaoud en zijn collega’s nadien in Saint-Denis uitspookten. Bereidden ze zich als ‘slapende cel’ voor op een volgende moordpartij? Volgens onbevestigde berichten hadden ze het op het zakendistrict La Défense gemunt. De politieactie op dinsdag in Saint Denis, die gepaard ging met urenlange gevechten, maakte daarmee in elk geval korte metten. Abaaoud vond de dood, bevestigde de Franse justitie donderdag eindelijk. Of hij zichzelf opblies of werd doodgeschoten weten we niet. Ontsnappen deed de man die politie en inlichtingendiensten al zo vaak op het verkeerde been had gezet, deze keer in elk geval niet.

Lees ook: Een avond van terreur. Reconstructie van uur tot uur