Wirwar regels: terrorist kan shoppen

Hoe wil de EU de terroristen verslaan? Vandaag praten ministers over het gelijktrekken van wetten en over betere samenwerking.

Italiaanse carabinieri in Rome, in de buurt van het Sint-Pietersplein. De Sint-Pieter in het Vaticaan is volgens de Amerikaanse FBI een mogelijk doelwit van terroristen. Foto Massimo Percossi / EPA

Door Stephane Alonso

Wat geldt voor Brussel, dat het door gebrek aan bestuurlijke samenhang aantrekkelijk is voor jihadstrijders, geldt ook voor de EU als geheel. Vandaag houden Europese ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken daarom op Frans verzoek een extra vergadering over terrorisme. Centraal hierin staat een al in april door de Europese Commissie gepresenteerde Veiligheidsagenda, met tot 2020 te nemen maatregelen die, zeker als het aan Frankrijk ligt, flink worden aangescherpt.

Wapenverkoop

De mazen in de Europese wetgeving zijn niet alleen handig voor belastingontwijking, om maar wat te noemen, maar ook voor het aanleggen van een wapenarsenaal. Omdat de regels per lidstaat verschillen, is dit een kwestie van slim ‘shoppen’. Een groot probleem zijn uit de roulatie genomen, ‘gedeactiveerde’ wapens, kalasjnikovs voor boven de open haard. Zulke wapens worden, eenmaal dichtgelast, niet meer getraceerd. „Ze worden gezien als stukken metaal die vrij binnen Europa mogen bewegen”, zegt eurocommissaris Elzbieta Bienkowska (Interne Markt). Maar ze kunnen door specialisten ook weer gebruiksklaar worden gemaakt. Dat gebeurt ook, zegt Bienkowska.

„Gedeactiveerde wapens duiken soms weer op bij aanslagen.”

Een andere loophole: internet. Volgens Bienkowska waren de wapens die onlangs gebruikt werden tijdens de Thalys-aanslag „gemaakt van onderdelen die legaal op internet waren gekocht”. Ook hier wreekt zich dat wat in het ene land verboden is, in het andere mag. Bienkowska deed woensdag voorstellen waarmee de wapenverkoop in Europa wordt geharmoniseerd en bemoeilijkt.

Grenscontroles

Niet-EU-burgers worden aan de Europese buitengrenzen veel strenger gecontroleerd, terwijl de plegers van de jongste aanslagen in Parijs, en die van januari, doorgaans juist EU-burgers zijn die voor training heen en weer reizen naar bijvoorbeeld Syrië. Lidstaten beslissen zelf of EU-burgers extra gecontroleerd moeten worden, de Commissie kwam hiertoe in mei met een lijst van ‘jihadistische indicatoren’. Maar dat gaat de Fransen niet ver genoeg. Zij zullen vandaag eisen dat iedereen die de EU binnenkomt of verlaat, inclusief EU-burgers, systematisch door databases wordt gehaald, zoals het Schengen Informatiesysteem (SIS). De Europese Commissie drong er deze week bij lidstaten op aan om beter en vaker gebruik te maken van SIS.

Geheime diensten

Bij elke aanslag blijkt weer dat geheime diensten onvoldoende samenwerken. Deels heeft dat te maken met wantrouwen: vooral grotere EU-landen met een groter spionageapparaat delen niet graag informatie met kleinere, uit vrees voor lekken. Bovendien wordt deze activiteit bij uitstek gezien als een nationale verantwoordelijkheid. Na ‘Charlie Hebdo’ stelde de Commissie in april niettemin voor om een nieuw Antiterrorisme Centrum op te richten, onder de vlag van Europol in Den Haag, om de coördinatie en samenwerking tussen diensten te bevorderen. Een Europese CIA is dit bij lange na niet, omdat het centrum zelf geen bevoegdheden heeft en afhankelijk is van de expertise van lidstaten. Eurocommissaris Avramopoulos (Migratie en Binnenlandse Zaken) riep landen deze week op om nu al experts naar Den Haag te sturen zodat het centrum ook echt zoals gepland op 1 januari 2016 kan beginnen.

Passagierslijsten

Lidstaten willen toegang tot de passagiersgegevens van luchtvaartmaatschappijen om te kunnen anticiperen op ongewoon reisgedrag. Het Europarlement is niet tegen zo’n EU-register, maar eist wel extra garanties over privacy en bescherming van persoonsgegevens. Door de aanslagen in Parijs is het dat gevecht echter aan het verliezen. De passagiersgegevens omvatten informatie over een reis, maar ook contact- en betalingsgegevens. Het Europarlement vindt dat die informatie niet langer dan dertig dagen bewaard mag blijven en dat er alleen in het register gekeken mag worden naar ‘internationale’ vluchten, van en naar de EU. Lidstaten willen ook interne EU-vluchten kunnen analyseren. Frankrijk wil ook dat de gegevens een jaar worden bewaard.

Deradicalisering

De Commissieplannen draaien niet alleen om repressie, maar ook om deradicalisering. „Het is onze jeugd die zich tegen ons heeft gekeerd”, aldus Avramopoulos. Al in 2011 werd het Radicalisation Awareness Network (RAN) opgericht, een EU-platform voor hulpverleners en agenten die met geradicaliseerde jongeren te maken hebben. Per 1 oktober is die organisatie versterkt, met 25 miljoen euro extra tot 2020. Omdat veel rekrutering op internet plaatsvindt, is al in juli binnen Europol een speciale afdeling opgericht (Internal Referral Unit, IRU) die jihadistische propaganda opspoort en doorspeelt aan internetproviders. In de eerste drie maanden is dat al 550 keer gebeurd. Begin december organiseert de Commissie een conferentie met internetbedrijven over dit onderwerp, inclusief het groeiende gebruik van encryptietechnologie door jihadisten.

Bekijk ook deze documentaire van twee jaar geleden met centrale vraag: zal lidmaatschap Kroatië zorgen voor meer illegale wapens in EU?