Kan de EU wapens uitbannen?

Brussel wil strengere wapenwetten. Maar nieuwe regels zijn niet genoeg: je moet ze ook kunnen afdwingen.

Een kalasjnikov

Terroristen lijken probleemloos aan kalasjnikovs te komen. De Europese Commissie probeert hier nu met een serie voorstellen iets aan te doen. Kan dat?

1.Wat stelt de Commissie voor?

Door meer soorten wapens te verbieden en de regels voor en registratie van vuurwapens in de 28 EU-landen gelijk te trekken wil de Commissie meer greep krijgen op de wapens die in de EU in omloop zijn. Zo wil de Commissie ook het privébezit van semiautomatische wapens verbieden. (Het bezit van automatische wapens, zoals kalasjnikovs, is nu al verboden.) Aan de buitengrenzen van de EU moet beter worden gecontroleerd op de import van wapens. Voor alarmpistolen komen nieuwe criteria, zodat ze niet meer kunnen worden omgebouwd tot moordwapens. En de Commissie wil geen uitzondering meer voor hobbyisten: ook wapenverzamelaars vallen onder de nieuwe regels.

2. Komt het door de aanslagen in Parijs dat ‘Brussel’ nu zo snel handelt?

Nee. Al na aanslagen in Noorwegen (Anders Breivik, 2011) en in Frankrijk (Mohammed Merah, 2012), werd besloten de wapenwetgeving van de 28 EU-landen verder te harmoniseren. Dat is nu versneld. De aanslagen in Parijs onderstrepen dat er meer moet worden gedaan tegen illegale wapens. Of het nu jihadi’s zijn of leden van de drugsmaffia in Amsterdam of Marseille, jonge criminelen lijken tegenwoordig standaard over een kalasjnikov te beschikken.

3. Waar komen al die wapens vandaan?

De meeste kalasjnikovs zijn afkomstig van de Balkan, waar sinds de oorlogen in de jaren negentig een enorme voorraad vuurwapens rondzwerft. Volgens SEESAC, een organisatie die met hulp van de EU en de VN die wapens opspoort en vernietigt, gaat het alleen al in Bosnië om zo’n 1,1 miljoen vuurwapens.

De voorzitter van de Franse politievakbond UNSA zei begin dit jaar tegen persbureau Bloomberg dat Frankrijk „overspoeld wordt door Oost-Europese oorlogsartillerie en wapens”. Volgens deze Philippe Capon kost een kalasjnikov op de zwarte markt tussen de 1.000 en 1.500 euro.

In een studie uit 2013 schat de Europese Commissie het aantal legale wapens in de EU op 80 miljoen. Een half miljoen daarvan is ‘kwijt of gestolen’. Maar echt precieze cijfers ontbreken. Een markt voor wapens is er in elk geval zeker: het aantal groepen dat zich met georganiseerde misdaad bezighoudt schat de EU op 3.600.

Hoe makkelijk het is om aan een wapen te komen, bleek begin dit jaar, toen de wapens van de gebroeders Kouachi en hun handlanger Amedy Coulibaly getraceerd werden. De broers pleegden in januari de aanslag op Charlie Hebdo, Coulibaly richtte het gijzeldrama aan in de koosjere supermarkt. Coulibaly kocht de wapens in Brussel en Charleroi. Ze kwamen uit een winkel in Slowakije waar onklaar gemaakte wapens worden verkocht. Die worden onder de nieuwe regels verboden, maar worden nu nog als gevaarloos gezien: ze mogen gewoon worden verkocht. Maar als er alleen maar twee pennen door de loop zijn geslagen, zoals in Slowakije het geval was, is zo’n wapen makkelijk weer te activeren.

4. Waarom lukt het niet de smokkel van wapens vanuit de Balkan te stelpen?

Omdat smokkel druppelgewijs gaat en kofferbakken en rugzakken in de Schengenzone alleen bij wijze van steekproef worden gecontroleerd. Anders dan bij drugs worden er geen vaste routes uitgesleten die op den duur in het oog lopen. Bovendien: wapens gaan lang mee.

Het afgelopen decennium heeft SEESAC in Oost-Europa 300.000 wapens in beslag genomen, en grote arsenalen zijn beter beveiligd. „Maar”, zegt Nils Duquet, wapenexpert van het Vlaams Vredesinstituut, „veel families in voormalig Joegoslavië hebben altijd wapens gehouden, uit angst dat er een nieuwe oorlog zou komen. Nu zie je dat ze er afstand van doen. Als je het niet breed hebt, is verkoop aan een handelaar een voor de hand liggende optie.”

5. Gaan deze maatregelen helpen?

Ze zijn een stap in de goede richting, zegt Duquet. „Als je iets aan dit probleem wilt doen, moet dat op drie niveaus: dat van de wet, dat van het verzamelen van gegevens en op het operationele niveau. De wet wordt nu beter, maar aan het delen van informatie en aan de mankracht voor implementatie schort nog een hoop. Veel hangt af van het actieplan waarmee de Commissie nog komt.”

6. Je kunt natuurlijk altijd nog een kalasjnikov op internet bestellen.

„Online wapens verkopen is in België al strafbaar”, zegt Duquet. „Dat wordt het in heel Europa, en ook het verkopen van onderdelen mag dan niet meer. Maar de afdwingbaarheid hiervan blijft ingewikkeld. Het blijft moeilijk activiteiten op het deep web te traceren, of verkoopadvertenties op fora die binnen twee uur weer verdwenen kunnen zijn.”