Europa moet grenzeloos zijn, dus krimp ‘Schengen’ niet in

Het was op 14 juni 1985 weer een volgende betekenisvolle stap op weg naar de verdere eenwording van Europa. De regeringsleiders van de drie Beneluxlanden en die van Frankrijk en Duitsland ondertekenden in het aan de Moezel gelegen Luxemburgse plaatsje Schengen een verdrag dat het vrije verkeer van goederen en mensen op Europese schaal ging regelen.

Het moest uiteindelijk leiden tot opheffing van de onderlinge grenzen. De Europese Unie telde toen nog maar twaalf lidstaten. Spoedig zouden andere landen zich bij de vijf koplopers voegen. Momenteel telt het Schengen-gebied 22 lidstaten van de Europese Unie en vier landen van daarbuiten.

De slagbomen aan de grens, de douanekantoren, de lange rijen wachtende (vracht)auto’s; ze zijn bijna allemaal weg. Wie nog een grens wil zien, moet naar de rand van Europa. Maar hoe lang nog kunnen de lidstaten van de Europese Unie grenzeloos voortgaan? Deze week werd bekend dat de landen van de Benelux, Duitsland en Oostenrijk nadenken over een eigen Schengen-gebied. Of, zoals ook wel wordt gezegd: een mini-Schengen. Vooralsnog lijkt het te gaan om embryonale gedachten en is de status ongewis. Zo is het moeilijk voorstelbaar dat een nieuwe begrenzing zonder Frankrijk de instemming van Duitsland kan krijgen.

Een eigen grensgebied van deze vijf landen zou het antwoord zijn op het falen van Europa als geheel om de vluchtelingenstroom in goede banen te leiden. Premier Rutte wilde er gisteren in de Tweede Kamer niet al te veel over zeggen. Het betrof volgens hem een what if-situatie. Want het beste is dat de asielstroom binnen het bestaande, nu functionerende systeem gaat afnemen.

Het ontwikkelen van crisis- en noodscenario’s hoort bij besturen. Zo bezien is er nog niet veel aan de hand. Ten tijde van de eurocrisis deden ook allerlei uitgewerkte scenario’s de ronde waarin de euro nog maar in een beperkt aantal landen zou fungeren als munteenheid. Maar als zo’n Schengenplan er eenmaal is – er is al in oriënterende zin over gesproken in de ministerraad – kan het gauw een eigen dynamiek krijgen en onbeheersbare krachten losmaken. De gretigheid waarmee fractieleider Zijlstra van de VVD, de grootste regeringspartij, het idee al heeft omarmd, is veelzeggend.

Het Europese huis erodeert. De hekken die in sommige EU-lidstaten worden opgetrokken, laten zien dat renationalisatie al aan de gang is. Maar het afschuiven van problemen door eigen grenzen te creëren lost de problemen niet op. Integendeel. Europa zal daardoor in een nog grotere crisis terechtkomen. Het enige antwoord op de vluchtelingencrisis is een gezamenlijk antwoord.