Witte redactie is plots een probleem

Trekken de media zich iets aan van de hele white privilege-discussie? In februari nog niet, maar nu lijkt er iets veranderd.

De redactie van De Correspondent. De website is actief op zoek naar twee redacteuren met een niet-westerse achtergrond.

Op de maandag na de aanslagen in Parijs kwam de kwestie nog ter sprake op een vergadering van de AD-redactie. Hoofdredacteur Christiaan Ruesink: „Hoe zorgen we dat we in de krochten van de moslimgemeenschap komen; om te zien wat daar leeft? Hebben wij ook een Molenbeek in Nederland? We hebben iemand nodig die in die cultuur zit. En we hebben niemand.”

Hiermee benoemt Ruesink het probleem van een eenzijdig samengestelde redactie. In februari deed NRC onderzoek naar diversiteit op nieuwsredacties. Uit een telling bleek dat de negen grote nieuwsredacties overwegend wit waren. Slechts 3 procent van de redacteuren had een niet-westerse achtergrond (uit Afrika, Azië of Latijns-Amerika). Volgens sommigen leidt dit tot ‘blinde vlekken’: de witte redacties weten niet goed wat er speelt onder niet-witte Nederlanders. Ze schrijven vanuit het wij-zij-kader. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat met name moslims ongunstig en generaliserend worden geportretteerd in de media. In februari zeiden de meeste hoofdredacteuren: we zien het probleem, maar we weten niet wat we eraan moeten veranderen. Marcel Gelauff van NOS Nieuws: „Als we het antwoord hadden, dan hadden we het al gedaan.”

Nu lijkt er iets veranderd. Black Twitter, Zwarte Piet – racisme in Nederland is de laatste maanden een vast onderwerp geworden in de media. En nu kijken de media ook naar zichzelf. Marcel Gelauff van NOS Nieuws: „Diversiteit is meer in het nieuws omdat migratie en vluchtelingen meer in het nieuws zijn. En natuurlijk de conflicten in het Midden-Oosten die steeds dichterbij komen.” Hij wijst op de vraag van lezers waarom de NOS zoveel meer aandacht besteedt aan Parijs dan aan soortgelijke aanslagen in Beiroet. „Daardoor vragen we ons nog meer af: met welke ogen kijken wij naar de wereld? Missen we een paar ogen?”

Het besef dat er iets moet veranderen is urgenter geworden, zeggen verschillende hoofdredacteuren. Maar verandert er ook in de praktijk iets? Sommigen wijzen op voorzichtige verbetering. Joost Oranje van Nieuwsuur vertelt dat NTR en NOS samen bezig zijn met een programma op Radio 1 waarin diversiteit een thema is, en waarvoor de omroepen ook gekleurde redacteuren willen inzetten.

Marcella Breedeveld, adjunct-hoofdredacteur van NRC: „We zijn nu minder afwachtend.” Breedeveld haalt opiniemakers en columnisten binnen en noemt dat „de snelle weg”. Maar toch een belangrijke route: „Voor lezers zijn columnisten en schrijvers van rubrieken zichtbaarder dan verslaggevers.”

Philippe Remarque van de Volkskrant wijst op twee nieuwe Volkskrantredacteuren met een niet-westerse achtergrond – „één spreekt vloeiend Arabisch en helpt ons nu met de vluchtelingen” – maar benadrukt vooral het belang van freelancers en opiniemakers. Ook wijst hij op de serie van Robert Vuijsje, die zwarte mensen interviewt over hun afkomst. „Dat is geen ideologie, en ook nog entertainment, maar het is ontzettend nuttig voor het lezerspubliek. Elke week word je geconfronteerd met hoe het is om hier te leven als niet-blanke. De blanke dacht al die jaren: ik ben geen racist en ik leef in een multiculturele samenleving, dus er is niets aan de hand. Als dan blijkt dat het er voor de niet-blanke heel anders uitziet, is dat een eyeopener.”

Diana Matroos, presentatrice bij RTL Nieuws en BNR Nieuwsradio, sneed de diversiteitskwestie aan en wil nu een adviesgroep oprichten, die redacties helpt om diverser te worden. Op de journalistieke opleidingen zijn weinig zwarte mensen te vinden. Waar moeten de redacties ze vinden? Matroos: „Het argument ‘ze zijn er niet’ gaat niet op. Je moet anders zoeken.”

Pepernotengrap

Matroos zorgde ook voor een eyeopener, door in een interview te vertellen hoe ze werd gekwetst op de RTL-redactie door een pepernotengrap. Na de ophef hierover heeft Harm Taselaar van RTL Nieuws een werkgroep ingesteld om het probleem aan te pakken. „Ik heb gesproken met degene die de grap maakte. Er zat geen enkele kwade bedoeling achter. Toch had hij het beter niet kunnen doen.” Hij ziet een analogie met het zwartepietendebat: „Een paar jaar geleden dacht ik: wat een onzin. Nu denk ik: als dat zo wordt ervaren, moeten we het veranderen.”

Rob Wijnberg zoekt voor De Correspondent twee redacteuren met een niet-westerse achtergrond. „We hebben al driehonderd sollicitaties binnen. Het helpt erg als je hardop zegt: wij zijn op zoek naar een diverse redactie, dus meld je aan.” Eerst dacht Wijnberg: met een beetje opletten, gebeurt het vanzelf. Maar bij een vorige sollicitatieronde kreeg hij twaalfhonderd brieven binnen „van mensen die vooral Sander, Karel en Rob heten en van de UvA komen”. Het probleem werd voor hem urgent door de racismediscussie.

Wijnberg kreeg veel kritiek omdat hij door te selecteren op kleur aan positieve discriminatie doet. Wijnberg: „Discrimineren doe je altijd, omdat je moet selecteren, vooral op geaccepteerde gronden zoals kwaliteit en expertise. Maar onbewust blijkbaar ook op: lijkt hij op mij? Als de gebruikelijke procedure leidt tot een honderd procent witte redactie, is er blijkbaar iets mis met de kwaliteitscriteria. Dus nemen we er een kwaliteitscriterium bij: de culturele achtergrond.”

Lees over de ervaringen van NRC-redacteur Maral Noshad Sharifi: Werk jij bij NRC? Zeker omdat je allochtoon bent.