Column

Niet iedereen

Iedereen was er luidt de bewust misleidende titel van het intrigerende boekje dat Hans Goedkoop schreef over Renate Rubinstein en het feest dat op 16 november 1979 ter gelegenheid van haar vijftigste verjaardag werd gegeven. Goedkoop is al jaren de beoogde biograaf van Renate en dit goed geschreven boekje versterkt de verwachting dat hij die belofte ook inderdaad gaat inlossen; het laat zich lezen als een voorproefje. Wie als biograaf door het lot zó goed wordt bediend, mag ook eigenlijk niet langer uitstellen.

Het materiaal voor Iedereen was er werd Goedkoop in de schoot geworpen door Renates neefje Maurits. Hij had als 15-jarige een bandopname gemaakt van het verjaarsfeest, waarop allerlei prominente vrienden verschenen, zoals Karel van het Reve, Maarten Biesheuvel, ex-partners Aad Nuis en Huyck van Leeuwen, Peter Schat, Peter Vos, Rinus Ferdinandusse, Joop Goudsblom en Norbert Elias.

We lezen en horen – bij het boekje zit een cd – hoe er getoost en gespeecht wordt, en vooral veel gesmoesd en gegiecheld. Het boekje is alleen al de moeite waard door de feestrede van Biesheuvel, de enige die zijn tekst had uitgeschreven. Het werd een verhaal dat zó aan zijn Verzameld Werk kan worden toegevoegd.

Biesheuvel vertelt tot grote hilariteit dat hij Renate graag als moeder had gehad en Karel van het Reve als vader. Hij ziet ook de andere aanwezigen duidelijk als geestverwanten als hij zegt: „Misschien is het wel heel goed dat wij allemaal als eenzame figuren door het leven moeten. Zoals konijnen die in de duinen altijd langs elkaar en in eenzaamheid wat rondsprongen, op zoek naar peen, malse boerenkool en oude boterhammen, zo zijn wij altijd op zoek naar stof voor verhalen […].”

In een tv-gesprek met Wim Brands heeft Goedkoop zijn boekje ook „een soort Festen” genoemd, naar de speelfilm van Thomas Vinterberg, waarin onder het verjaarsfeest voor een 60-jarige man een schokkend familiedrama smeult. Er ontbreekt een dochter, die kort daarvoor zelfmoord heeft gepleegd.

Ontbrak er dan ook iemand op het feest van Renate? Tweemaal raden wie. Dat maakt juist die titel zo ironisch-dubbelzinnig. Renates geheime minnaar Simon Carmiggelt kon niet komen. „Iedereen was er”, schrijft Goedkoop, „iedereen om wie ze gaf – behalve net die ene om wie ze meer begon te geven dan om alle anderen. Die ene die haar iets te vieren gaf.”

Daarmee verklaart hij het gedrag van Renate tijdens het feest, „op het randje van onaangedaan, en in haar stem klinkt iets metaligs”. Hij beveelt ons aan nog maar eens goed naar de cd te luisteren. Ik heb dat gedaan, maar kon op grond daarvan – een lachje hier, een uitroepje daar en een helaas niet opgenomen dankwoord – niet tot dezelfde bevinding komen. Het blijft een hypothese van Goedkoop, maar wel een aannemelijke. Voor de veronderstelling dat ze juist op die avond haar grote liefde miste, heb je geen bandopname nodig.

Er lag voor haar misschien nóg een schaduw over deze avond: de oorlog. Die had haar vader van haar afgenomen en haar later veel vijanden bezorgd toen ze besloot Weinreb, zelfverklaard redder van Joden, te verdedigen. Weinreb bleek een bedrieger, maar ze viel hem niet af. Volgens Goedkoop bleef ze in hem geloven.

Hij probeert dat te verklaren, maar er zal een biografie voor nodig zijn om dat bevredigend te doen, en dan nog zal ik het niet helemaal kunnen begrijpen, vermoed ik.