Kan het EK 2016 nog doorgaan?

Over ruim een half jaar begint in Frankrijk het EK voetbal. „Als je het EK cancelt, kan je heel Europa wel vergrendelen.”

Na de wedstrijd Frankrijk-Duitsland, vrijdagavond, moest het publiek op het veld wachten voordat het veilig genoeg was om het stadion te verlaten.

Toen de wedstrijd Duitsland-Nederland dinsdagavond werd afgelast, bezocht Will van Rhee een duel in een heel andere windstreek: Bangladesh-Australië. De Nederlandse veiligheidsadviseur van wereldvoetbalbond FIFA moest ervoor zorgen dat Australië het duel toch wilde spelen in het land waar onlangs een aantal buitenlanders was vermoord. „Het was aan mij om met lokale politiechefs en Australische officials een solide organisatie neer te zetten. Als zo’n duel niet doorgaat, is dat toch een blamage.”

Van Rhee, voormalig korpschef in Assen en voormalig veiligheidsadviseur van de KNVB, gaf in Bangladesh groen licht. Wat zou zijn advies zijn aan de organisatoren van het EK 2016 in Frankrijk? Daar poogde één van de terroristen vrijdag de wedstrijd Frankrijk-Duitsland te bezoeken, voordat hij werd gesnapt tijdens de fouillering en zichzelf opblies.

De beveiliging van het Stade de France heeft goed gewerkt

Van Rhee: „Een organisatie neerzetten die zo professioneel is dat terroristen voor een makkelijker doelwit kiezen. Het is net als met inbrekers: des te beter jouw huis is beveiligd, des te groter de kans dat ze het elders proberen. De beveiliging van het Stade de France heeft ook goed gewerkt. Die terrorist werd er toch uitgepikt.”

Volgens Van Rhee is het afblazen van het EK precies de mate van ordeverstoring die de terroristen nastreven. Oud-minister Klaas de Vries (PvdA) deelt die visie: „Je kunt jezelf opsluiten in een kluis, maar dat tast de leefbaarheid aan. Je lijkt veilig, maar uiteindelijk zul je er geen lucht meer krijgen.” De Vries was minister van Binnenlandse Zaken tijdens het EK in Nederland en België (2000), toen de Franse ploeg mogelijk het doelwit was van een aanslag. In Frankrijk werden drie arrestaties verricht. De Vries onthulde dit pas veel later. „Als de veiligheidsdiensten hun werk hebben kunnen doen door ellende te voorkomen, heeft het geen zin om daar tijdens het toernooi aandacht aan te besteden. Het creëert alleen maar onrust.”

Meerdere vragen werpen zich op dezer dagen. Kan Euro 2016 doorgaan nu voetbal duidelijk doelwit is gebleken van terreur? Kunnen autoriteiten gevoelens van onveiligheid wegnemen?

Verzamelaar van statiegeldflessen

Hannover, dinsdagavond. Enkele uren voor het oefenduel Duitsland-Nederland treft de politie een verdachte koffer aan rond de HDI Arena. Zonder eigenaar, op een plek waar later duizenden mensen samenkomen. Zwaarbewapende agenten zetten de plek af, beginnen een onderzoek en komen er later achter dat de koffer toebehoort aan een verzamelaar van lege statiegeldflessen. Die houden zich vaak op rond Duitse stadions: ze leveren lege flessen in die door fans zijn achtergelaten.

Zo ontstond de eerste dreiging rond een voetbalduel dat een uur later definitief werd afgelast. De wedstrijd die in het teken stond van eensgezindheid tegen terreur, werd geschrapt uit veiligheidsoverwegingen. Er was sprake van dreiging voor heel Hannover. De Duitse minister van Binnenlandse Zaken Thomas de Maizière gaf gisteren op zijn persconferentie geen details prijs over de bron en omvang van de dreiging: te gevaarlijk met het oog op de binnenlandse veiligheid.

De afgelasting lijkt het bewijs dat veiligheidinstanties geen enkel risico nemen na de aanslagen in Parijs. Dat sport gepaard kon gaan met politiek was bekend, maar dit ging verder: het werd nu ook het toneel van vergelding. In de Duitse krant Die Welt huiverde de Franse oud-voetballer Just Fontaine (82) bij de gedachte aan het naderende EK. „Ik denk dat Frankrijk het toernooi aan een ander moet geven”, zei de WK-held van 1958. Hij scoorde toen dertien keer. „Denk je dat mensen nu nog graag naar het Stade de France gaan?”

Aan voetbalwedstrijden kleven altijd al risico’s

Volgens Harry Been, waarnemer bij de Europese voetbalbond UEFA, lijkt er sprake van verhoogde terreurdreiging, maar hij wil wel gezegd hebben dat de situatie na eerdere terreuracties niet geheel nieuw is. Been, die toernooidirecteur van Euro 2000 was: „Nu het zo vers is, dringt de afgelasting in Hannover heftiger tot ons door. Maar aan voetbalwedstrijden kleven altijd al risico’s.”

Indirect sluit hij zich aan bij Jacques Lambert, hoofd van Euro 2016, die zei dat er na de aanslag op Charlie Hebdo al sprake was van verhoogde terreurdreiging en dat de beveiliging nog een niveau wordt opgeschaald. Been: „Stadions zijn redelijk goed te beveiligen. Dat is in Parijs ook gebleken. Je kunt bezoekers één voor één fysiek controleren. Het vergt alleen veel tijd.”

Gesloten tunnels

De fouillering kan ook verder van het stadion af plaatsvinden. „Bijvoorbeeld in een ring rond het stadiongebied”, stelt oud-minister Klaas de Vries. „Dat deden wij met Euro 2000.” Hij pleit voor nuchterheid. Wel ingrijpen bij concrete dreiging, maar legertanks bij stadionpoort lijkt hem overdreven. „Absolute veiligheid bestaat nergens. Als je het EK cancelt, kun je heel Europa wel vergrendelen.”

Zelf nam De Vries in 2001 het besluit om enkele tunnels in Nederland te sluiten. Het was twee weken na de aanslagen in de Verenigde Staten en ook in Nederland was sprake leek van serieuze terreurdreiging. Achteraf bleek het onnodig. „Maar ik leg liever uit dat ik ten onrechte tunnels heb gesloten, dan dat we ten onrechte waarschuwingen hebben genegeerd.”