Geen eredoctoraat Van Gasteren

Heeft de afwijzing van een eredoctoraat voor Louis van Gasteren te maken met de joodse onderduiker die hij in 1943 doodde?

De Universiteit van Amsterdam (UvA) wil de 93-jarige cineast Louis van Gasteren geen eredoctoraat toekennen. Een verzoek daartoe van twee UvA-hoogleraren, die zijn betekenis voor de Nederlandse filmgeschiedenis wilden benadrukken, werd deze zomer afgewezen.

Volgens Van Gasteren en zijn vrouw is de universiteit UvA bang om betrokken te raken in de discussie over de toedracht van een liquidatie die de filmer in 1943 pleegde op een Duits-Joodse onderduiker. Van Gasteren werd daarvoor in 1944 tot vier jaar cel veroordeeld, maar kreeg in 1946 op aandringen van ‘de Grote Adviescommissie der Illegaliteit’ gratie omdat het ombrengen van de onderduiker een verzetsdaad was geweest. Een aantal journalisten en schrijvers twijfelt aan die lezing.

„De UvA wil de vingers niet branden aan de zaak,” zegt Van Gasterens vrouw Joke Meerman. „De mensen die moesten oordelen over het verzoek klapten de laptops open en waren snel klaar. De verhalen op Wikipedia en in oude krantenartikelen zijn te heftig. Maar niemand heeft zelf onderzoek gedaan.”

Drijvende kracht achter de aanvraag van het eredoctoraat is UvA-hoogleraar filmwetenschappen Patricia Pisters. Zondag presenteert zij een boek over het werk van Van Gasteren, Filming for the Future, the work of Louis van Gasteren.

Pisters vroeg de eretitel aan omdat zij diverse documentaires van de cineast beschouwt als „proefschriften, minutieus uitgezochte studies op film” die voor de recente Nederlandse geschiedenis van „evident belang” zijn geweest.

Haar aanvraag strandde bij haar eigen faculteit geesteswetenschappen, die het voorstel niet wilde voorleggen aan de leiding van de Amsterdamse universiteit. Dit was tegen het zere been van de filmer. „Het is een ontkenning van wat ik allemaal voor Amsterdam en de universiteit heb gedaan. De UvA heeft niet de morele moed gehad zich een eigen oordeel te vormen over mijn persoon,” zegt Van Gasteren.

In een reactie zegt de UvA dat in de faculteiten allerlei namen de revue passeren voor een voorstel wordt ingediend bij het College van Promoties (CvP). Ook daar vallen namen af, omdat „een voorstel breed gedragen moet worden binnen een faculteit. Wat Van Gasteren betreft kan worden vastgesteld dat zijn kandidatuur het CvP nooit heeft bereikt.” De UvA zegt dat de weigering „niets te maken heeft met de persoon Van Gasteren”.

De cineast wil graag dat een herzieningsverzoek van zijn zaak wordt voorgelegd aan de Hoge Raad. De gepensioneerde officier van justitie Fred Speijers is momenteel druk bezig met het vooronderzoek.