Column

Een krankzinnig Haags experiment

Ooit was politiek overzichtelijk. De clichés klopten wel zo’n beetje. Regenten, de lui van sigarenrook en achterkamers, zaten in het CDA. Licht geaffecteerde types die graag kletsten over openheid: D66. Tobbende doctorandussen met liefde voor meer overheid: PvdA. Bier drinkende aanhangers van lagere uitkeringen: VVD.

Het grappige is nu dat er geen peil meer op te trekken valt. Op het internet kan iedereen de sockpuppet spelen die hij wil, en zo is het ook in Den Haag: elke partij kan elk moment een nieuwe gedaante aannemen.

Zo beleeft de Kamer al een maandje of twee het krankzinnige experiment van openbare onderhandelingen over lagere belasting in 2016. Elke eerstejaars politicologie weet: openbaar onderhandelen is vragen om ongelukken. Het klassieke voorbeeld is de formatie van 1977, toen verkiezingswinnaar PvdA hoogmoedig openbare eisen aan het CDA stelde. Dit eindigde in de grootste zeperd uit de geschiedenis van de sociaal-democratie. Sindsdien weet elke politieke sufferd dat je zonder achterkamertjes in Den Haag nooit zeges zult behalen.

Toch zitten we nu weer met die openbaarheid, en dit ligt aan Sybrand Buma (CDA). Het kabinet heeft zoals bekend geen meerderheid in de Eerste Kamer. Buma trok tot nu toe zijn neus op voor meepraten achter gesloten deuren. Het moest openbaar, eiste de CDA-leider. Gezien de geschiedenis van zijn partij een wonderlijke eis. Zelfs D66, partij van de openheid, keek ervan op.

Nu heeft Rutte II genoeg meevallers om elk modaal gezin 1.500 euro extra toe te stoppen - maar steun van het CDA is dan onontbeerlijk. Zodoende ging het kabinet toch in op Buma’s eis: openbaar onderhandelen.

De voorlopige resultaten? Niet best. 1977 all over again. Het CDA steunt de plannen, alle anderen doen moeilijk. SGP en CU, normaal erg gouvernementeel, opereren ineens als straatvechter voor eenverdieners. D66 eist betere resultaten voor werkgelegenheid. 50Plus voor ouderen, etc. Iedereen eigen visies en verlangens. Gevolg: impasse, argwaan, stilstand. Deelbelang boven algemeen belang.

Dus bleek gisteren bij stemmingen in de Tweede Kamer dat het kabinet over een maand vermoedelijk steun tekort komt in de senaat. Belastingverlaging naar de maan.

Zo bevestigt dit krankzinnige experiment voorlopig een historische les: dat Nederlanders, met hun liefde voor openheid, nog steeds politici kiezen die de openheid niet aankunnen.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plaats een wisselcolumn met Jutta Chorus