De Tweede Kamer is akkoord, maar dat zegt helemaal niets

De Tweede Kamer heeft ingestemd met het belastingplan. In de Senaat kan het alsnog sneuvelen.

Wie het positief wil inzien, zegt: eerste horde is genomen. Na bijna veertig uur openbare beraadslagingen en talloze onderonsjes achter de schermen, stemde de Tweede Kamer gistermiddag in met het Belastingplan 2016. Die wet voorziet in een lastenverlichting van 5 miljard euro, om, zoals het kabinet het formuleert, ‘de burger na jaren van bezuinigen mee te laten profiteren van de zich herstellende economie’.

Maar de belangrijkste hobbel komt nog: de Eerste Kamer. Het debat en de onderhandelingen in de Tweede Kamer in de afgelopen weken richtten zich allemaal op de besluitvorming dáár. Aan de overkant van het Binnenhof mist het kabinet Rutte II immers 17 zetels voor een meerderheid. Op het CDA na – en dat is het slechte nieuws voor Wiebes – stemden gisteren alle relevante oppositiepartijen in de Tweede Kamer tégen het voorliggende belastingplan. In verschillende combinaties zouden deze partijen het kabinet over een maand aan een meerderheid kunnen helpen. En dat zijn ze voorlopig niet van plan.

Want hoewel 5 miljard aan belastingverlagingen prettig klinkt, hebben veel partijen daar de nodige kritiek op. De drie christelijke partijen vinden dat alleenverdieners er relatief ongunstig vanaf komen. CDA en 50Plus willen meer geld voor gepensioneerden. De SP wil verdere inkomensverdeling en voor D66 en GroenLinks zouden de fiscale maatregelen veel milieuvriendelijker moeten zijn.

Hoezeer Wiebes ook zekerheid vooraf wilde hebben, het lukte hem niet de ingewikkelde fiscale puzzel te leggen. Omdat hij wist dat hij bij het behagen van de ene partij, de steun van een andere partij juist zou verliezen, koos hij uiteindelijk voor een aanpassing die verschillende partijen maar een beetje gaf van wat zij hadden gevraagd: een beetje vergroening en een beetje extra voor ouderen, en iets meer voor gezinnen met kinderen.

Alle partijen waren zich bewust van hun sterke onderhandelingspositie en gingen tot het uiterste om hun specifieke wensen verzilverd te krijgen. Nadat de ‘christelijke route’ vorige week woensdagavond laat tijdens het plenaire debat abrupt klapte, sprak D66 nog herhaaldelijk met zowel Financiën als de regeringsfracties in de Tweede Kamer. En 50Plus-leider Henk Krol propte afgelopen dinsdag tijdens het door hem aangevraagde extra debat nog een briefje in de handen van de staatssecretaris. Krol ruikt een kans om straks met zijn twee senatoren en de Partij voor de Dieren (2 zetels), de Onafhankelijke Senaatsfractie (1 zetel) en het CDA (17 zetels) het belastingplan te redden, maar erg serieus wordt deze poging niet genomen.

Maar wat gebeurt er dan wel, nu het belastingplan alleen de steun krijgt van VVD, PvdA en CDA? Een tekort van vijf zetels. Hoewel de stemming in de Tweede Kamer geweest is, zegt dat nog niets over het stemgedrag in de Eerste Kamer, het staat op de agenda voor 15 december. Senatoren zijn in naam onafhankelijk.

Dinsdag liet een aantal van hen zich tijdens en na afloop van de Financiële Beschouwingen al enigszins uit over wat er de komende weken staat te gebeuren. De deur voor nieuwe onderhandelingen staat nog open, lieten SGP en 50Plus doorschemeren. Net als D66-fractievoorzitter Thom de Graaf. „Belastingplan blijft in de lucht hangen”, twitterde hij.

Als Wiebes er evenmin bij de senaat in slaagt om vooraf een akkoord te bereiken, dan kan de Eerste Kamer naar het ultieme pressiemiddel grijpen: de novelle. Dat is een aangepast wetsvoorstel dat dan wel eerst, via de Raad van State voor advies, weer terug naar de Tweede Kamer moet worden gestuurd. Dat is een omslachtige procedure – zeker zo kort voor het kerstreces dat voor de Tweede Kamer op 19 december begint – maar niet uitzonderlijk.

Jaarlijks worden verschillende novelles ingediend, en in beide Kamers aangenomen. De SGP- en CDA-fracties in de Tweede Kamer zinspeelden in de afgelopen weken al op dit scenario, om het kabinet maximaal onder druk te zetten.

Ook Wiebes voert vooralsnog de druk op. Hij stuurde gisteren kort voor de stemming een brief naar de Tweede Kamer die vast ook door senatoren wordt gelezen. Boodschap: kijk eens wat de gevolgen zijn als het plan wordt verworpen. Tweeverdieners wordt een voordeel van zo’n 1.500 euro door de neus geboord, de koopkracht van veel huishoudens gaat achteruit, en de Belastingdienst zal dezer dagen 4 miljoen foutieve voorlopige aanslagen versturen.