Column

Vindt top ABN Amro de aandelen zelf vies?

De Britse minister-president Margaret Thatcher (1925-2013) was in economische zaken heel direct. Privatiseer de staatsbedrijven die de Labour-partij in de jaren ’70 van de vorige eeuw had genationaliseerd, was haar credo. En: laten er meer beleggers en huiseigenaren dan vakbondsleden komen.

Zo legde zij de basis voor het zogeheten volkskapitalisme: kleine particuliere beleggers kregen bij de beursgang van staatsbedrijven korting of andere stimulansen om aandelen te kopen. In Frankrijk deden ze dat net wat anders. De overheid gaf het personeel van de staatsbedrijven bij privatisering voorrang als de aandelen naar de beurs gingen. Zo moeten de piloten en andere medewerkers van bijvoorbeeld Air France-KLM aan hun aandelenpakket van bijna 7 procent zijn gekomen.

En nu heb je de ongewone situatie dat het kabinet vrijdag ABN Amro aandelen op de beurs verkoopt én onder politieke druk (Tweede Kamer, werkgeversorganisatie VNO-NCW, De Telegraaf) staat om aandelen in Air France-KLM te kópen. Met dat laatste zou Nederland de invloed van Franse politici moeten neutraliseren. Wat het verder oplevert anders dan een patstelling, is me onduidelijk.

Bij de beursgang van ABN Amro zie je dat het volkskapitalisme hier morsdood is. Geen voordeeltje voor particuliere beleggers. Ook werknemers worden genegeerd. Wie aandelen wil kopen betaalt gewoon het volle pond. De Nederlandse overheid heeft ABN Amro in 2008 genationaliseerd als uiterste middel om een financiële ramp te voorkomen. Maar nu de bank weer naar de beurs gaat, is de staat schraalhans. In het belang van de burger, tevens belastingbetaler, kiest het kabinet voor de hoogst mogelijke opbrengst.

Dat is een gemiste kans. Juist de VVD had hier met meer fantasie haar voorkeur voor individuele bezitsvorming (huizen, pensioen) kunnen uitspreken. De Partij van de Arbeid had tegemoet kunnen komen aan de wens van de Centrale Ondernemingsraad van ABN Amro voor zogeheten werknemersparticipatie. Laat werknemers aandeelhouder worden. Zij zijn meer betrokken bij het bedrijf. En zij zijn loyale aandeelhouders, blijkt uit een brief van de COR die is opgenomen in het verkoopadvies van de stichting NLFI uit 2013 aan het kabinet. Deze stichting beheert namens de overheid de ABN Amro-aandelen.

Een variant van volkskapitalisme én werknemersparticipatie dragen bij aan normalisering van de verhoudingen tussen bank, politiek en samenleving. Boos zijn op banken mag. Maar de kredietcrisis is geen erfzonde.

De politiek gelooft niet meer in volkskapitalisme of werknemersparticipatie. En de top van ABN Amro? Gelooft die in ondernemingskapitalisme?

Nee. De bestuurders én commissarissen van ABN Amro zullen bij de beursgang zelf geen aandelen kopen. Zij willen „de schijn van een potentieel belangenconflict” vermijden. Daarmee zullen zij niet bedoelen dat zij bang zijn dat zij worden voorgetrokken bij de verdeling van de aandelen, neem ik aan. Ze bedoelen iets anders. Maar wat?

Maar werknemers in de subtop krijgt juist wél een bonus (variabele beloning) die ervoor moet zorgen dat hun belangen overeenstemmen met die van de aandeelhouders. Dat is nog eens een interne belangentegenstelling. Wat goed is voor de aandeelhouders is goed voor de subtop, maar de bestuurstop wijst dat aandeelhoudersbelang juist af. Het gevolg? De subtop lacht de beleggers toe, de top maakt een lange neus.