Staat Frankrijk er nu alleen voor?

„Het terrorisme zal niet de Republiek vernietigen, want het is de Republiek die het terrorisme vernietigt.” Oorlogspresident François Hollande heeft gesproken. In een gespierde rede voor het Franse Congres, de in Versailles verzamelde vergadering van Assemblée en Senaat, presenteerde het Franse staatshoofd maandag een reeks maatregelen na de aanslagen van vrijdag in Parijs en Saint-Denis.

„Frankrijk is in oorlog”, zei hij opnieuw. Het land doet een beroep op zijn bondgenoten te helpen in de strijd tegen Islamitische Staat. Hollande zal volgende week de Amerikaanse president Obama en zijn Russische collega Poetin bezoeken. Hij beloofde tegelijk een resolutie in de VN-Veiligheidheidsraad over „strijd tegen het terrorisme”. De toenadering tot Poetin is een koerswijziging. Tot nu toe hamerde vooral de rechtse oppositie rond oud-president Sarkozy op samenwerking met Rusland in de strijd tegen IS.

Maar steun moet ook komen van de Europese Unie. Minister van Defensie Jean-Yves Le Drian heeft vanmorgen zijn EU-collega’s gevraagd om „grotere militaire participatie”. Hollande verwees naar het solidariteitsartikel 42.7 van het EU-verdrag.

Al sinds Hollande in 2013 intervenieerde in Mali, probeert hij binnen de EU steun te verwerven voor de Franse buitenlandse operaties. Tot frustratie van Parijs bleef die steun in praktische zin ook na ingrepen in de Centraal Afrikaanse Republiek en recenter in Irak en Syrië achterwege.

Het Franse ministerie van Financiën, steeds in discussie met Brussel over de overheidsuitgaven, rekende eens voor dat het land aan de EU-normen zou voldoen als de militaire operaties, „die heel Europa beschermen”, niet op de Franse begroting zouden staan. Hollandes premier Manuel Valls liet vanmorgen weten dat de oorlogsmaatregelen van zijn land „noodzakelijkerwijs” zullen leiden tot begrotingsoverschrijdingen en dat andere EU-lidstaten „dat moeten begrijpen”.

Om het „jihadistisch terrorisme” te bestrijden is ook in Frankrijk zelf een ingrijpende koerswijziging nodig, zei Hollande. De noodtoestand wordt met drie maanden verlengd om huiszoekingen zonder justitiële machtiging en het opleggen van huisarresten makkelijker te maken. Voorts wil hij de mogelijkheid paspoorten van terroristen met een dubbele nationaliteit in te trekken, „ook als zij Frans geboren zijn”.

Voor later wil de president de Franse grondwet aanpassen om „binnen onze waarden en zonder in te boeten op de rechtsstaat” het nieuwe terrorisme te kunnen aanpakken. Artikelen die in een oorlogssituatie voorzien in meer macht voor de president en in de regeling van de staat van beleg moeten aan de strijd worden aangepast.

Met zijn harde maatregelen en oorlogsretoriek maaide Hollande het gras weg voor de voeten van de kritische oppositie, schreef de linkse krant Libération vanmorgen. Die vergeleek de plannen met die van de VS na 11 september 2001. Linkse partijen en mensenrechtenclubs vrezen een „permanente noodtoestand”.