Ze willen niet, maar móeten wel. Grieken en Turken kijken samen naar vluchtelingenkwestie

De kust bij Skala Sykamias, het punt op Lesbos dat het dichtst bij de Turkse kust ligt. Tsipras liet in augustus al weten dat overleg met Turkije noodzakelijk was, omdat Griekenland twee miljoen vluchtelingen via die route zag binnenkomen. Foto Manolis Lagoutaris / EPA

Het is niet het staatsbezoek waar hij het meest naar heeft uitgekeken. De Griekse premier Alexis Tsipras is dinsdag en woensdag op visite in Turkije. Om de vluchtelingenstroom naar Europa in te dammen moeten beide landen samenwerken. Daar hebben vooral de Grieken geen trek in. Ze vertrouwen Turken niet.

Het is druk op zee tussen de Griekse eilanden en Turkse kust. Kleine bootjes propvol migranten uit onder meer Syrië, Afghanistan en Iran steken illegaal de zeegrens over. Reddingsbrigades bestaande uit Europese vrijwilligers proberen ze op te vangen als het mis gaat. Aan de Griekse kant staan ze op de stranden klaar met bananen voor de ergste honger, droge sokken en draagzakken voor de vele baby’s.

Toch zie je geen rondvarende kustwachten die proberen de bootjes tegen te houden. Geen Turkse en Griekse marechaussees die via portofoons – de afstand van enkele zeemijlen is er kort genoeg voor – contact met elkaar houden, zodat ze samen smokkelaars kunnen vangen of elkaar inseinen. De belangrijkste toegangspoort voor migranten staat wagenwijd open.

Op de actiepuntenlijst van de Europese Commissie stond daarom begin oktober nog prominent het instellen van gezamenlijke Grieks-Turkse patrouilles op zee. De Griekse regering heeft duidelijk gemaakt dat er absoluut geen sprake van kan zijn. Er is al decennia onenigheid over waar in de Egeïsche Zee de grens tussen de twee landen precies loopt. Geef die Turken een vinger (toegang tot onze wateren in patrouilles), denken de Grieken, en ze nemen de hele hand. Voor je het weet doen ze aan landjepik.

Een eerdere ontmoeting tussen Tsipras en Erdogan:

Een einde van het conflict is niet in zicht. De enorme verkiezingszege van de partij van de Turkse president Erdogan heeft de Griekse aarzelingen nog vergroot. Griekenland voelt zich al de zwakste partij en als de tegenpartij zo sterk en zelfverzekerd is, onderhandelt het niet prettig.

Dat Tsipras toch bij Erdogan en premier Davutoglu is langsgegaan komt door druk vanuit Europa. Tsipras zei bij de migratietop op Malta: „De enige echte kans op het stoppen van deze stromen is een akkoord met Turkije.” Diplomatieke manier om uitdrukking te geven aan het brede geloof in Griekenland dat Turkije migranten bewust in groten getale naar Europa stuurt, om zo de EU onder druk te zetten om concessies aan Turkije te doen.

Daar gelooft de Europese Commissie weinig van, blijkt uit een notitie die is ingezien door het Griekse dagblad Kathimerini. Het document suggereert dat er geen opzet is van Turkse kant bij het doorlaten van migranten. De notitie suggereert ook dat het vertrouwen in Griekenland klein is. Dat zou wél bewust migranten ‘doorzwaaien’ naar Macedonië en zo mede de aanzwellende toestroom hebben veroorzaakt.