God verdwijnt uit Hilversum

De reli-omroepen gaan per 1 januari op in grotere omroepen. Dat betekent leuren en ruzies. Niemand wil met de moslims.

Op het Mediapark wordt elke god aanbeden. Die van de protestanten, de katholieken, de moslims, de joden, de boeddhisten en de hindoes. Zelfs voor de god van de humanisten zou plaats zijn geweest – als ze die hadden gehad.

Elke grote religieuze of levensbeschouwelijke stroming heeft recht op zendtijd op de Nederlandse radio en tv. De katholieken en protestanten mogen vaker uitzenden dan de ‘kleintjes’. De kleinere godsdiensten maken een half uur tot een uur tv per week en anderhalf tot drie uur radio. De hindoes bijvoorbeeld, vooral Nederlanders met een Surinaamse achtergrond, een magazine van een half uurtje tv per week, op zaterdag- of zondagmiddag.

Er zijn zeven religieuze of levensbeschouwelijke omroepen. Nog wel, want op 1 januari worden de omroepen ‘overgenomen’ door grotere omroepen. Dat betekent ook: minder geld. Vorig jaar was 25,6 miljoen euro beschikbaar voor religieuze programma’s; volgend jaar is daar nog de helft van over. God verdwijnt langzaam uit Hilversum.

Te mager

Waarom moeten die religieuze splinteromroepen eigenlijk verdwijnen? Het is een bezuiniging, een hervorming én een frisse start na jaren van gedoe. Denk aan: corruptie, subsidiefraude, vermeend machtsmisbruik, klachten over intimidatie. Een ex-directeur en een voormalig programmamaker van een voorganger van de huidige Moslim Omroep (MO) werden dit jaar veroordeeld wegens corruptie en fraude. Een oud-directeur van de Joodse Omroep werd verdacht van fraude. Hindoeomroep OHM staat onder verscherpt toezicht vanwege de beroerde financiële administratie.

Daar moest een einde aan komen, vond Marja van Bijsterveldt (CDA), minister van OCW in 2011. Zij bepaalde dat de religieuze omroepen zich moeten aansluiten bij een grote omroep. Per 2014 is er 13 miljoen euro op de reli-omroepen bezuinigd, bijna de helft van hun budget. Het huidige kabinet schrapt later de rest.

Veel taken kun je beter centraal regelen, vindt staatssecretaris Dekker (Media, VVD). En daarom ontmantelt hij stap voor stap het complexe Hilversumse bouwwerk van omroepjes, fondsen en verenigingen. Hij geeft koepelorganisatie NPO steeds meer macht. De reli-omroepen zijn daarvan het meest recente slachtoffer.

Hoe nu verder? Er is nog geld voor religieuze programma’s: de NPO reserveert volgend jaar 10 miljoen voor de grote omroepen waarbij de kleintjes zich hebben aangesloten; 3 miljoen is beschikbaar voor elke omroep met een goed religieus idee.

Drie van de zeven omroepen vonden in 2014 al onderdak bij een grote vereniging. Drie keer een natuurlijke match eigenlijk. De katholieke RKK gaat naar KRO-NCRV, de protestanten van IKON/ZvK naar EO, de humanisten naar VPRO (maar zij worden ook een aspirant-omroep, per 1 januari). Blijven over: de joden, boeddhisten, hindoes en moslims. Ook die hebben nu een partner gevonden, maar pas na een hoop geruzie.

NTR-directeur Paul Römer, die al in verschillende vormen ondersteuning bood aan joden, moslims en hindoes, wilde tv-makers van alle vier religies samenbrengen in één redactie. Zonder hun bestuurders dus. „Eén redactie met één budget”, zegt Römer. „Die zou een talkshow maken over levensbeschouwing. Niet de tegenstellingen tussen religies benadrukken, maar verbinden. Belangrijk in deze tijden.”

Het plan is uitgelopen op een mislukking. De Joodse Omroep (JO) en de Moslim Omroep (MO) vonden het een slecht idee. JO-directeur Alfred Edelstein en bestuurder Driss El Boujoufi van de Stichting Zendtijd Moslims (SZM), de organisatie achter de MO, zijn buitenspel gezet, zeggen zij. Volgens hen heeft OCW beloofd dat er „nauwsluitend overleg” moet zijn met hun achterbannen. De NTR zou vooral uit zijn op het budget voor de religieuze programma’s en af willen van de oude bestuurders. Volgens El Boujoufi wil de NTR de betrokkenheid van zijn achterban bij de programmering „volledig marginaliseren”. „Maar de zendtijd gaat wel over hen en is voor hen bedoeld.”

Edelstein had het gevoel dat het ‘joodse geluid’ ondersneeuwde bij de NTR. Die behandelde de vier wereldreligies volgens hem „met minachting”. Hij besloot om zich heen te kijken en ging praten met de EO. Op 29 september meldden zij een akkoord. „We erkennen de verschillen”, stelden beide directies in een verklaring. Maar ze geloven dat zij ook „garant kunnen staan voor het in alle vrijheid laten horen van het geluid van de diverse Joodse geloofsgemeenschappen.”

Pantheïstische plannen

Met het vertrek van de joden is de grond onder de pantheïstische plannen van de NTR weggevallen. Zeker nadat ook de boeddhisten gingen praten met KRO-NCRV. De MO wil evenmin bij de NTR blijven, vertelt El Boujoufi. „De betrokkenheid van de achterban bij de programma’s moet behouden blijven. Dat wil de NTR niet toezeggen.”

El Boujoufi heeft de afgelopen maanden met een aantal omroepen gesproken, maar niemand wil de MO onderdak bieden. De moslims voelen zich „buitengesloten”. Omroep MAX was de laatste strohalm, maar die wilde niet verantwoordelijk zijn voor de moslimprogrammering.

De moslims hadden tot gisteren om een andere partner te vinden dan de NTR, maar dat is mislukt. De NTR krijgt nu de taak moslimprogramma’s te maken. Römer legt zich daarbij neer, ook al vindt hij dat de religieuze zendtijd nu definitief is versnipperd.

El Boujoufi beraadt zich op volgende stappen. Volgens hem hebben NPO en NTR de Mediawet overtreden, omdat de achterban niet is geconsulteerd. Hij heeft weinig vertrouwen in de moslimprogrammering van de NTR. „Het kan niet zo zijn dat een miljoen moslims niets te vertellen hebben over de programma’s die over hen en voor hen worden gemaakt.”