Ook zijn broer en vrouw weten niet wat Ismaël bezielt

Van kleine criminaliteit in een arme migrantenwijk naar professionele terreur in dienst van IS. Dat is weer het profiel. Maar op de daders krijgt niemand vat.

Salah Abdeslam, gearresteerd

‘Mam, het is op tv, het is een vent uit onze wijk, schreeuwde mijn zoon.” Annabelle Fromage laat haar hond uit in de wijk La Madeleine in Chartres, een provinciestad tachtig kilometer buiten Parijs. La Madeleine is de thuisbasis van Ismaël Omar Mostefai, een van terroristen die zichzelf in de concertzaal Bataclan opbliezen. Een dag na de aanslag in de club vond de politie in het bloedbad een vinger waarvan de afdruk leidde naar Mostefai. Hij is een bekende van de politie, wegens kleine vergrijpen in het verleden.

„Daar hebben we er hier heel veel van”, zegt Fromage, een vijftiger die werkt voor een telefoonbedrijf in Chartres. „Maar dat deze buurt ook een gast als Mostefai heeft voortgebracht is een schok. Van diefstalletjes naar zelfmoordaanslag. Wat gaat er in zo’n hoofd om?”

Charlie Hebdo, Thalys, Verviers en nu, opnieuw, Parijs – telkens klinkt diezelfde vraag: wat bezielt de dader? Van kleine criminaliteit in een arme migrantenwijk naar professionele terreur in dienst van Allah, zo luidt het profiel. Maar op de daders krijgt niemand vat. Tot groeiende radeloosheid bij politie, justitie en bestuur in heel Europa. „Dit is onacceptabel, ik ga met de bezem door Molenbeek”, zegt de Belgische minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon, nu bekend is dat zeker twee van de Parijse aanslagplegers Molenbeek als uitvalsbasis gebruikten. De Brusselse gemeente komt bij recente aanslagen vaak in het vizier. „Het lijkt er steeds meer op dat het bloedbad hier werd beraamd”, schrijft de Vlaamse krant De Standaard.„Dit kúnnen we niet langer accepteren,” aldus Jambon die Molenbeek volledig wil uitkammen. Maar met welke garantie op succes? Geen enkele, waarschuwt IS. Volgens de verklaring waarin IS de aanslag opeist zijn de terroristen „van over heel de wereld naar Gallië gekomen”.

Een mondiaal IS-leger

Of ze uit Molenbeek, Verviers of uit de beruchte Parijse banlieue komen, lijkt steeds minder van belang. Ze hebben er hun contacten. Kopen er hun spullen. En weg zijn ze weer. Op de achtergrond stuurt een mondiaal opererend, professioneel IS-leger ze aan. Heb je Molenbeek uitgekamd, dan duiken ze elders op.

De 29-jarige Ismaël Omar Mostefai is een goed voorbeeld. Als jonge moslim in de Parijse voorstad Courcouronnes maakt hij zich tussen 2004 en 2010 schuldig aan tal van criminele feiten, maar ontloopt keer op keer gevangenisstraf. Na 2010 radicaliseert hij, volgens de Franse geheime diensten die hem in de gaten houden. Hij duikt op in La Madeleine in Chartres, verblijft mogelijk een korte periode in Syrië, maar daarna raakt hij uit beeld. Tot afgelopen vrijdagnacht, als een in België gehuurde zwarte Volkswagen Polo parkeert voor de Bataclan. De terroristen, onder wie Mostefai, stappen uit, betreden de muziekclub en maaien met kalasjnikovs om zich heen. Daarna blazen ze zichzelf op.

„Met stomheid geslagen” meldt Mostefais broer zich dezelfde avond nog bij de politie. Hij had geen benul wat zijn broer bezielde. Ook de andere familieleden en Mostefais echtgenote tasten in het duister.

Het weinige dat bekend is van andere overleden daders vertoont het zelfde patroon. Zelfmoordterrorist Ahmed Almuhamed, verantwoordelijk voor de deels mislukte aanslagen in het Stade de France, had mogelijk een Syrisch paspoort bij zich. Daarmee zou hij via Griekenland en de Balkanroute de Europese Unie zijn binnengekomen, in de stroom van vluchtelingen. Maar is het paspoort wel echt? Heeft hij het gestolen van een migrant onderweg? Bij het lichaam van een andere dader werd een Egyptisch paspoort gevonden, waarvan eveneens de echtheid niet vaststaat.

„We hebben geen idee van wat zich aan het ontwikkelen is”, zegt de Nederlandse antiterreurdeskundige Peter Knoope in het Belgische weekblad Knack. „De woede, de ontevredenheid, de antiwesterse sentimenten. Een groot deel van de wereld haat ons. Dat gaat helemaal fout.”

Tussen de flats van La Madeleine patrouilleren drie agenten. „Het is een rustige dag”, zegt de agent achter het stuur. „Maar onder die kalmte broeit de onrust.”

„Jongens handelen in drugs, ze willen te snel te veel tegelijk,” zegt Annabelle Fromage. „Mijn zoon van 15 mag ’s avonds niet alleen over straat. Maar je raakt er aan gewend.”