IS lijkt vizier op Europa te richten

Als ‘Parijs’ echt het werk is van de Islamitische Staat, is de strategie van de terreurgroep veranderd.

De oorlog in Syrië is in het hart van Europa beland. De aanslagen in Parijs vormen een nieuw ijkpunt in de golf van terreur die wordt opgeëist door de Islamitische Staat (IS).

Als ze inderdaad het werk zijn van IS, dan is de terreurbeweging radicaal van strategie veranderd. Sinds IS in 2014 een zelfverklaard ‘kalifaat’ vestigde op de puinhopen van Syrië en Irak had de verdediging en uitbreiding van die protostaat prioriteit. Wel smeedde de groep banden met terreurgroepen in de regio, die hun landen konden destabiliseren met aanslagen. Maar nu IS door westerse luchtaanvallen en lokaal verzet toenemend onder druk staat, lijkt de groep zijn aura van succes en onoverwinnelijkheid te willen behouden met aanslagen verder weg.

In juni claimde de groep een aanslag in de Tunesische badplaats Sousse. De dader schoot 38 toeristen dood terwijl ze lagen te zonnebaden.

In oktober vielen vervolgens 97 doden toen twee zelfmoordterroristen zichzelf opbliezen bij een betoging in de Turkse hoofdstad Ankara. Hoewel de aanslag niet is opgeëist, zijn er sterke aanwijzingen dat die het werk was van IS. Diezelfde maand claimde het Egyptische filiaal van IS, Wilayat Sinaï, een aanslag op een Russische Airbus. Alle 224 inzittenden kwamen om.

Vorige week eiste IS een dubbele zelfmoordaanslag op in de Libanese hoofdstad Beiroet, waarbij 44 doden vielen.

En vrijdag was er dus Parijs.

Dat wil niet zeggen dat deze terreurdaden direct zijn aangestuurd vanuit Raqqa, de hoofdstad van het kalifaat. Aanslagen opeisen is veel makkelijker dan ze plegen. De planning en coördinatie van het geweld in Parijs, met ten minste acht daders in drie teams die opereerden op meerdere plekken in de stad, verraadt een grondige voorbereiding.

Syriëgangers en ‘lone wolves’

Dit soort grote aanslagen in het Westen was lange tijd het handelsmerk van Al-Qaeda. De aanslag op de burelen van Charlie Hebdo in Parijs in januari werd opgeëist door de Jemenitische tak van Al-Qaeda. Een van de daders was in 2011 naar Jemen afgereisd, waar hij militaire training en 20.000 dollar zou hebben gekregen voor de operatie. Maar Al-Qaeda heeft na vrijdag nog niets van zich laten horen.

De Franse president Hollande zei dat het geweld van vrijdag meer in lijn is met de tactiek van IS dan van Al-Qaeda. Hij noemde het „een oorlogsdaad die is voorbereid, georganiseerd en gepland in het buitenland met interne hulp”. Dat lijkt een voorbarige conclusie, want het onderzoek van de politie is nog in volle gang. Er zijn intussen wel aanwijzingen dat enkele daders in Syrië zijn geweest.

Inlichtingendiensten zijn al langer bezorgd dat teruggekeerde Syriëgangers aanslagen plegen in Europa. De eerste keer dat dit gebeurde was in mei 2014, toen de Fransman Mehdi Nemmouche vier mensen doodschoot in het Joods Museum in Brussel. Een ander gevaar zijn geradicaliseerde eenlingen (lone wolves), die wel geïnspireerd zijn door IS, maar niet in opdracht van de groep handelen. Daarvan zijn meerdere (verijdelde) voorbeelden.

De afgelopen tijd krijgen de inlichtingendiensten echter signalen dat IS zich actiever richt op zijn externe vijanden. „Ze hebben nu een afdeling voor het plannen van aanslagen in het buitenland”, zei Nigel Inkster, voormalig plaatsvervangend chef van de Britse inlichtingendienst MI6 en nu werkzaam voor de denktank IISS, in september tegen de Financial Times. „De activiteiten van lone wolves zullen doorgaan – het is een succesvol model. Maar we zullen ook meer gestructureerde, aangestuurde aanslagen van IS zien.”

Het is te vroeg om te concluderen dat de aanslagen in Parijs daarvan een voorbeeld zijn. De omvang en organisatie duiden daar wel op. De daders lijken militaire training te hebben gehad. Op beelden is te zien dat ze niet wild om zich heen schoten, maar kalm en gericht de trekker overhaalden. IS spreekt zelf van een vergelding voor de Franse bombardementen in Irak en Syrië. „Frankrijk en alle andere landen die deze weg volgen moeten weten dat ze bovenaan de lijst met doelwitten zullen blijven, en dat de geur van dood hun neus niet zal verlaten, zolang ze deelnemen aan de campagne van de kruisvaarders.”

De aanslagen in het Westen hebben nog een ander doel: het wantrouwen jegens moslims aanwakkeren, waardoor sommigen zich vervreemd voelen en radicaliseren. Dat levert nieuwe rekruten op. IS wees in dit verband als voorbeeld op de protesten na de aanslag op Charlie Hebdo.