Een avond van terreur: reconstructie van uur tot uur

Wat begon als een ontspannen avond voetbal of garagerock, eindigde in een bloedige nachtmerrie. Lees hier wat we nu weten over het verloop van de avond.

De schietgaten in het raam van het restaurant Belle Equipe, waar vrijdag een aanslag werd gepleegd, zijn door iemand bewerkt tot een verdrietige smiley. Foto: Lionel Bonaventure/AFP

19:00

Voetballiefhebbers kunnen op deze zachte vrijdagavond nu al naar binnen in het Stade de France, in een noordelijke voorstad van Parijs, om de wedstrijd Frankrijk-Duitsland te bekijken. Het is een vriendschappelijk treffen, maar „Les Bleus zullen alles in het werk stellen om zich te revancheren tegen de wereldkampioen van 2014, om te bewijzen dat ze tot de beste teams van de wereld behoren”, belooft de website van het stadion. Geleidelijk stromen de tribunes vol. Veel gezinnen met kinderen, de stemming is gemoedelijk. 

19:30

Voor liefhebbers van de muziek van de Amerikaanse band Eagles of Death Metal gaan de deuren open van de historische concertzaal Bataclan (1.500 plaatsen), niet ver van het Place de la République, in het oosten van het centrum van Parijs. Het Chinees ogende gebouw uit 1865, genoemd naar de operette Ba-ta-clan van Offenbach, is uitverkocht. Anders dan zijn naam suggereert speelt de band uit Californië, ook bekend als EODM, geen Death Metal maar garagerock.

20:00

 Liefhebbers van buiten de deur eten, of met vrienden wat drinken in de stad, schuiven aan in de vele café’s en restaurants in de buurt rond Place de la République en de Boulevard Voltaire. Het weekeinde is begonnen, de terrassen stromen vol, ook binnen maakt men zich op voor een ontspannen avond. Bij Le Petit Cambodge bijvoorbeeld, Bar Le Carillon en de pizzeria Casa Nostra. Of iets zuidelijker, bij Bar La Belle Équipe.

21:00

Als de wedstrijd tussen Frankrijk en Duitsland begint, zit het stadion met 80.000 plaatsen goed vol. President Hollande, die vaker voetbalwedstrijden bezoekt, is onder de toeschouwers. De wedstrijd wordt rechtstreeks uitgezonden. Al enkele minuten na de aftrap wordt op de noordelijke tribune gezongen en gesprongen: „Qui ne saute pas n’est pas Français!” - wie niet springt is geen Fransman. Niets bijzonders.

21:20

Buiten het stadion klinkt een zeer harde knal. Tien minuten later een tweede. Het publiek weet niet of het om zwaar vuurwerk gaat of om iets ernstigers. De president wordt geïnformeerd dat er meer aan de hand is. Hij wordt in veiligheid gebracht in een beveiligde kamer in het stadion. De wedstrijd gaat door, vlak voor rust scoren de Fransen. De president wordt geëvacueerd.

Sommige toeschouwers proberen via hun telefoon uit te vinden wat er buiten het stadion is gebeurd, andere hebben niets in de gaten. Maar de spanning en ongerustheid worden voelbaar. Omroepers manen het publiek te gaan zitten. Om 21.53 klinkt een derde explosie. Gedurende de hele tweede helft cirkelt er een helikopter boven het stadion.

Bij drie verschillende ingangen van het stadion hebben drie zelfmoordterroristen zich met bomgordels opgeblazen, bij twee fast food-restaurants en een brasserie. Daarbij zijn vier doden gevallen: de terroristen en een omstander die werd gedood bij de eerste explosie.

Een journalist van het blad l’Express die op de tribune zit, hoort ondertussen van zijn redactie dat Parijs het doelwit is van verschillende terroristische aanvallen. De verbinding is slecht, het telefoonnetwerk overbelast. De wedstrijd blijven volgen heeft geen zin meer, vindt hij, maar het stadion verlaten is aan zijn kant onmogelijk: de uitgang is geblokkeerd.

Pas als de wedstrijd afgelopen is (2-0) meldt de stadionomroeper dat men „vanwege incidenten in de directe omgeving van het stadion” alleen via de zuidelijke en westelijke tribunes het stadion kan verlaten. Een deel van het publiek stroomt het veld op, om zo snel mogelijk naar de geopende uitgang te komen. Daar moeten ze nog uren wachten, omdat de onduidelijke situatie buiten het stadion niet veilig wordt geacht.

21:25

Om die tijd komt ook in het buurtje bij Canal Saint-Martin bruusk een einde aan de zo vredig begonnen vrijdagavond. Een man met een semi-automatisch geweer komt Le Carillon binnen en begint te schieten. Vervolgens neemt hij door de ramen ook het restaurant aan de overkant onder vuur: Le Petit Cambodge. Overal liggen doden en gewonden op de grond. De politie zal later een hondertal hulzen vinden en vijftien doden tellen. De aanvaller gaat er volgens ooggetuigen in een zwarte auto vandoor.

Even later worden niet ver daarvandaan de gasten van pizzeria La Casa Nostra op het terras onder vuur genomen door een man op een scooter, en ook voorbijgangers worden beschoten. Op straat blijven vijf doden liggen, acht mensen zijn zwaargewond. Om 21.36 uur wordt het terras van het restaurant La Belle Équipe, in de rue de Charonne, beschoten. Negentien mensen komen hier om het leven. Ook hier telt de politie een honderdtal kogelhuizen.

21:40

Ongeveer op hetzelfde moment begint het grootste bloedbad van de avond. In de Bataclan is de band al ruim een half uur aan het spelen, als drie mannen in het zwart met AK-47 machinegeweren de zaal van de achterkant binnenstormen. Terwijl ze „Allah Akbar!” roepen, openen ze in het wilde weg het vuur op het publiek – het begin van een schietpartij die tien minuten zal aanhouden. Er zouden ook granaten zijn gegooid. „Ik dacht eerst dat het rotjes waren en dat het bij de show hoorde”, vertelt een 23-jarige man later aan Libération. „Maar toen draaide ik me om en zag ik iemand die een kogel in zijn oog had gekregen. Ze greep naar haar hoofd en zakte ineen.”

De band weet zich in veiligheid te brengen. Volgens een journalist van de zender Europe 1 die bij het concert aanwezig was, waren de terroristen niet gemaskerd en „erg jong”.

Er klinken kreten van wanhoop en pijn. Het is donker. Mensen gooien zich op de grond en bedekken hun hoofd met hun handen. Sommigen doen of ze dood zijn, sommigen worden terwijl ze op de grond liggen door hun hoofd geschoten. Anderen verstoppen zich in het gebouw, of buiten hoog boven de straat op een vensterbank, of weten via een nooduitgang te ontkomen. „Levend, alleen een paar snijwonden, overal lijken”, meldt een van hen op Facebook als hij veilig buiten staat.

Maar buiten op straat zakken ook mensen bloedend ineen. Door een zij-uitgang vluchten mensen wanhopig naar buiten, sommigen slepen anderen, dood of gewond, over straat met zich mee, weg van de schietpartij die in de concertzaal nog aan de gang is.

22:00

Rond deze tijd beginnen de terroristen overlevenden bijeen te drijven om ze als gijzelaars te gebruiken. Buiten verzamelen zich tientallen politieagenten en manschappen van antiterreureenheden. „Wat hebben jullie in Syrië te zoeken, jullie moeten daar nu de prijs voor betalen!”, roept een terrorist, vertelt een ooggetuige later aan een Franse tv-zender. Overal in Parijs klinken sirenes van politie, brandweer en ambulances.

00:30

Rond deze tijd bestormt de politie de Bataclan om de gijzelaars te ontzetten. En dan is het na een kort vuurgevecht en enkele explosies snel voorbij. Twee van de aanvallers blazen zichzelf op met een bomgordel, de derde overlijdt als hij door een politiekogel wordt geraakt en zijn bomgordel explodeert.

De mensen die dan nog in het gebouw zijn stromen verdwaasd naar buiten, sommige huilend, sommige met de handen om hoog. Op straat liggen de lijken van slachtoffers, bedekt met plastic doeken. Bussen rijden af en aan om de overlevenden naar een opvangcentrum elders in de stad te brengen. De politie doorzoekt het hele gebouw, en ontdekt de omvang van de slachtpartij die er is aangericht: zeker 89 doden.

De politie zal de volgende dag zeggen dat het om drie verschillende teams waren die duidelijk hun acties hadden gecoördineerd. Ze hadden dezelfde soorten geweren en in hun bomgordels zaten dezelfde soorten explosieven, dezelfde ontstekers en dezelfde batterijen. 

Dit overzicht van de gebeurtenissen van 13 november is samengesteld op basis van artikelen en berichten van L’Express, Le Monde, Le Figaro, Libération, BBC, The New York Times, Bloomberg en Wikipedia. Ook een dag na de aanslagen waren er nog veel onduidelijkheden over het precieze verloop van de aanval en de aantallen slachtoffers. Mogelijk moet dit voorlopige overzicht nog bijgesteld worden als meer bekend wordt.