Antibiotica tegen MRSA zijn gevaarlijk

Bij huidschade kan MRSA infecties veroorzaken, zoals psoriasis. Foto iStock

Het lijkt niet alleen onlogisch om de voor vrijwel alle antibiotica ongevoelige MRSA-bacterie toch met antibiotica te behandelen, het is nog gevaarlijk ook. Betrekkelijk onschuldige huidinfecties kunnen er door ontaarden in ernstige ontstekingen. De oorzaak zit volgens onderzoekers in Los Angeles in het mechanisme dat de bacterie resistent maakte (Cell Host and Microbe, 11 november).

Meticilline-resistente Staphylococcus aureus (MRSA) is een bacterie die geleidelijk resistent is geworden tegen nagenoeg alle antibiotica. In Nederland is het aantal dragers ongeveer één procent. Daarmee steekt ons land zeer gunstig af bij veel andere landen, waar percentages van meer dan 20 procent niet ongewoon zijn. Veel Nederlandse dragers hebben de bacterie dan ook in een buitenlands ziekenhuis opgelopen. Daarnaast komt MRSA veel voor bij varkenshouders: gevolg van onzorgvuldig antibioticagebruik in de veeteelt.

Stafylokokken huizen van nature op de huid en in de neusholte. Bij verwondingen, steenpuisten of andere vormen van huidschade kunnen ze infecties veroorzaken. Is zo’n bacterie gevoelig voor antibiotica, dan zijn die goed te behandelen. Bij MRSA kan zo’n infectie echter flink uit de hand lopen en zelfs dodelijk zijn. Waarom de resistente stafylokokken zoveel agressiever zijn was echter een raadsel.

De onderzoekers zochten én vonden de oorzaak daarvoor in het precieze mechanisme dat de bacteriën resistent maakt. Veelgebruikte antibiotica als penicilline en varianten daarvan doden gevoelige bacteriën door enzymen te remmen die nodig zijn voor de vorming van hun celwand. Resistente bacteriën activeren echter een gen dat als het ware een back-up systeem in werking zet dat de celwand herstelt. De gerepareerde wand is echter minder stabiel. Bepaalde bestanddelen – peptidoglycanen – zijn minder stevig onderling verbonden. Bij een nieuwe of voortgezette blootstelling aan een antibioticum kunnen ze losraken en worden dan een prooi van macrofagen, de vreetcellen van het immuunsysteem. De bacteriën gaan dan wel dood, maar de celwandfragmenten brengen in de macrofagen de productie van interleukine-1ß op gang, een stof die heel veel ontstekingscellen naar de infectie trekt. Zo ontstaan ontstekingen die vaak veel ernstiger zijn dan de oorspronkelijke infectie. Daarom moeten artsen patiënten die mogelijk drager zijn op MRSA testen voordat ze antibiotica voorschrijven.