Zes vragen over de aanslagen in Parijs

Wat weten we over de daders? En over de slachtoffers? En wat betekenen deze aanslagen voor Nederland? 

Gewonden worden geëvacueerd nabij het Stade de France. Foto Ian Langsdon/EPA

1. Wat is er gebeurd?

Frankrijk is vrijdagavond opgeschrikt door een reeks schietpartijen en bomaanslagen in de hoofdstad Parijs, uitgevoerd door onder andere met kalasjnikovs bewapende schutters. Het gaat om de zwaarste terreuraanslagen sinds de Tweede Wereldoorlog. Volgens de laatste cijfers zijn zeker 129 mensen gedood en zijn er zeker driehonderd gewonden, onder wie drie Nederlanders. 99 mensen bevinden zich in kritieke toestand in het ziekenhuis.

President Francois Hollande heeft de terreurdaden betiteld als „een oorlogshandeling” tegen Frankrijk. Hij kondigde vrijdagnacht de noodtoestand af voor het hele Franse grondgebied en kondigde intensieve grensbewaking aan.

De aanslagen vonden vrijdagavond vanaf 21:20 uur tegelijkertijd of vlak na elkaar plaats op verschillende plekken in Parijs. Het gaat om:

1) Stade de France (Saint-Denis): in het stadion wordt de vriendschappelijke voetbalwedstrijd van Frankrijk tegen Duitsland gespeeld. Toeschouwers horen binnen een half uur drie zware explosies buiten het stadion: om 21.20 uur, om 21:30 en om 21.53 uur. Twee daders met bommengordels om hebben zichzelf opgeblazen. De derde explosie komt van een 'losse' bom. Behalve de zelfmoordenaars komen twee omstanders om het leven. Veel toeschouwers blijven na afloop van de wedstrijd in het stadion. Ook het Duitse voetbalteam brengt er de nacht door.

2) Op de hoek van Rue Alibert en Rue Bichat, niet ver van de Place de la République: een schietpartij wordt gemeld om 21:25. Tussen de bar Le Carillon en restaurant Le Petit Cambodge worden vijftien doden geteld.

3) Rue de la Fontaine-au-Roi: op het terras van pizzeria Casa Nostra worden even later (om 21.32 uur) vijf bezoekers doodgeschoten.

4) Rue de Charonne (11e arrondissement): op het terras van het restaurant La Belle Equipe worden om 21.36 uur negentien mensen doodgeschoten.

5) Boulevard Voltaire: een terrorist blaast zichzelf om 21:49 uur op ter hoogte van 253 Boulevard Voltaire.

6) Boulevard Beaumarchais: persbureau AFP meldt dat ook bij de Boulevard Beaumarchais omstreeks 22.00 uur schoten zouden zijn gelost. Onbekend is of daar ook doden danwel gewonden bij zijn gevallen.

7) Theater Bataclan, op de hoek van boulevard Richard-Lenoir en boulevard Voltaire: verreweg de meeste doden zijn in dit theater gevallen, volgens de laatste cijfers 89. Er was een optreden aan de gang van de Amerikaanse band Eagles of Death Metal, toen schutters rond 21:50 het gebouw binnendrongen en mensen begonnen dood te schieten. Dat deden ze in koelen bloede, vertelden ooggetuigen. De terroristen zouden “Allah is groot” geroepen hebben. Er brak paniek uit, bezoekers probeerden weg te komen door twee uitgangen. Bij de inval van de politie zouden twee schutters zichzelf hebben opgeblazen, een dader zou zijn doodgeschoten.

2. Wat weten we over de daders?

De verantwoordelijkheid voor de aanslagen is opgeëist door Islamitische Staat. Zaterdag rond het middaguur publiceerde de terreurgroep een verklaring van die strekking op het net. In de boodschap schrijft IS dat de aanslagen een vergelding zijn voor bombardementen op IS-doelen in Syrië. Ook meldt de terreurgroep dat de daders „van over heel de wereld naar Gallië zijn gekomen” om aanslagen te plegen.

Eerder al wees president Hollande naar „het terroristische leger” van Islamitische Staat als de dader. Hij zei dat de aanslagen in het buitenland zijn „voorbereid, georganiseerd en gepland” en dat ze zijn uitgevoerd met hulp van handlangers in Frankrijk.

Zeven daders zijn om het leven gekomen. Zes van hen bliezen zichzelf op, een dader werd doodgeschoten door de politie. Er zijn drie mensen gearresteerd die nog niet bekend waren bij de Franse veiligheidsdiensten. De aanvallers opereerden in drie teams en gebruikten twee auto's, een zwarte Seat en een zwarte Volkswagen Polo.

Ook zijn er een of meerdere daders ontkomen. Op zondagochtend ontdekte de Franse politie drie kalasjnikovs in de zwart Seat die werd gevonden in Montreuil, een oostelijke voorstad van Parijs. De auto werd vrijdagavond gebruikt door een aantal terroristen om in het tiende en elfde district bezoekers van cafe's en restaurants neer te schieten. Justitie gaat ervan uit dat met deze auto een of meerdere terroristen zijn gevlucht.

Er lijkt een link te zijn met België; een van de voertuigen was in België gehuurd door een Fransman. In Brussel zijn zeker zeven mensen gearresteerd met betrekking tot de aanslagen. Het Belgische OM is een anti-terrorismeonderzoek gestart.

Er is vandaag veel informatie binnengekomen over de daders van de aanslagen in Parijs. De belangrijkste informatie op een rij.

1. De identiteit van een van de omgekomen daders is Ismaël Omar Mostefai, een 29-jarige inwoner van Courcouronnes, een voorstad van Parijs. De afgelopen jaren woonde hij in Chartres. Mostefai zou de afgelopen jaren geradicaliseerd zijn geraakt en in de winter van 2013- 2014 enkele maanden in Syrië zijn verbleven. Zijn vader en broer zijn aangehouden en worden verhoord.

2. Een andere zelfmoordterrorist, die zichzelf opblies bij het nationale stadion, had een Syrisch paspoort. Maar er zijn twijfels of dit een echt paspoort is en of het hem toebehoorde; mogelijk is het gestolen van een migrant. Het paspoort is geregistreerd op 3 oktober op het Griekse eiland Leros, een van de plekken waar vluchtelingen de EU binnenkomen. De vingerafdrukken van de terrorist worden nu vergeleken met de vingerafdrukken die in Griekenland staan geregistreerd.

Het zou gaan om Ahmed Almuhamed, die op 7 oktober via Macedonië naar Servië zou zijn gereisd. De vluchteling werd in een opvangcentrum in de zuidelijke stad Presevo geregistreerd en waarna hij via Kroatië doorreisde naar Oostenrijk. "Er was geen arrestatiebevel van Interpol op het moment dat hij het land binnenkwam”, aldus de Servische minister van Binnenlandse Zaken in een verklaring.

3. Een andere dader zou ook uit Syrië afkomstig zijn en via Turkije verder zijn gereisd naar Europa. Het gaat om Mohammed Almuhmed die samen met Ahmed Almuhamed, onbekend is of ze familieleden zijn, op 4 oktober de veerpont heeft gepakt van Leros naar de Griekse havenstad Pireaus. Deze man zou zichzelf ook hebben opgeblazen voor het stadion Stade de France.

4. Bij het lichaam van een andere dader die zichzelf opblies bij het stadion is een Egyptisch paspoort gevonden.

5. Twee van de daders woonden in België. Eén van hen woonde in Brussel, de andere in de gemeente Sint-Jans-Molenbeek. De twee zijn door Franse forensische experts geïdentificeerd. Vermoedelijk hebben de twee mannen de Franse nationaliteit.

3. Wat weten we over de slachtoffers?

Volgens de laatste cijfers zijn er 129 doden, de lichamen van 103 doden zijn momenteel geïdentificeerd. Van 26 slachtoffers is nog niet formeel bekend wie zij waren. Onder de doden zijn ook buitenlanders: in ieder geval twee Belgen, een Spanjaard, een Portugees, twee Roemenen, een Brit, twee Mexicanen, een Amerikaan, een Duitser, twee Tunesiërs en drie Chilenen. Er zijn 352 mensen gewond geraakt, van wie zich 99 in kritieke toestand bevinden in ziekenhuizen.

Onder hen bevinden zich drie Nederlanders. Een van hen raakte lichtgewond, twee zijn zwaargewond. Een van hen mag zondagavond naar huis, zo meldde het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Het Britse slachtoffer was een crewlid van de band Eagles of Death Metal, die vrijdag een concert gaf in het Bataclan, toen het door de terroristen werd aangevallen. Een van de Franse slachtoffers is een nicht van voetballer Lassana Diarra. Diarra stond zelf op het veld tijdens de oefeninterland Frankrijk – Duitsland, terwijl zijn nicht verderop in Parijs werd doodgeschoten. Op Twitter reageerde Diarra: „Juist nu is het belangrijk dat wij, de mensen die ons land en haar diversiteit vertegenwoordigen, het woord nemen en één lijn trekken tegen deze horror zonder kleur of religie.”

4. Hoe reageert Frankrijk?

President Hollande sprak vrijdagnacht over une horreur, „een verschrikking”. Hij zei ook dat de terroristen uit zijn op het zaaien van angst, „maar zij vinden een land tegenover zich dat weet hoe het zich moet verdedigen en dat de terreur zal overwinnen”. Zaterdag riep hij zijn landgenoten op tot „eenheid” en „koelbloedigheid”.

 

 

Na overleg met de nationale veiligheidsraad verklaarde Hollande dat hij maandag in Versailles de beide kamers van het Franse parlement, Nationale Vergadering en Senaat, in een bijzondere zitting zal toespreken. Ook kondigde hij een periode van drie dagen van nationale rouw af. Maandag om twaalf uur ’s middags wordt er in het hele land een minuut stilte in acht genomen. Het is de eerste keer in de geschiedenis van de Vijfde Republiek dat een periode van nationale rouw van drie dagen wordt afgekondigd.

De autoriteiten adviseerden de inwoners van Parijs om niet naar buiten te gaan, „behalve als het heel erg noodzakelijk is om de straat op te gaan”. Tal van evenementen zijn afgelast. Het pretpark Eurodisney blijft bijvoorbeeld dicht. Krachtens de noodtoestand kunnen lokale autoriteiten uitgaansverboden instellen, zo maakte het ministerie van Binnenlandse Zaken zaterdag bekend. Zaterdagochtend stonden mensen in Parijs in de rij om bloed te doneren voor de vele slachtoffers die in het ziekenhuis liggen. Het waren er zoveel, dat de bloedbanken halverwege de dag donoren opriepen niet meer te komen.

De Franse premier Manuel Valls zei zaterdagavond in het journaal van de televisiezender TF1: Frankrijk is in oorlog met IS, en zal doorgaan met het bombarderen van de terreurorganisatie in Syrië en Irak. Wij zullen deze vijand aanvallen om hem te vernietigen, in Frankrijk, maar ook in Syrië en in Irak. Wij zullen op hetzelfde niveau op deze aanval antwoorden, met grote vastbeslotenheid, met de wil om te vernietigen. En wij zullen deze oorlog winnen.”

Verder zei Valls dat hij geradicaliseerde imams het land wil uitzetten.

5. Hoe reageert de rest van de wereld?

Vanuit de hele wereld stromen steunbetuigingen binnen voor de slachtoffers en hun nabestaanden, voor de Franse regering en voor de hele Franse bevolking. De Amerikaanse president Barack Obama was vrijdagavond een van de eerste leiders die reageerden. „De situatie is hartverscheurend [...] Een aanslag op de mensheid”, zei hij.

In veel Europese landen, waaronder Nederland, komen regeringsleiders en kernleden van het kabinet bijeen voor overleg met de nationale veiligheidsdiensten om een inschatting van de veiligheidssituatie te maken. Premier Rutte kondigde verscherpte grenscontrole aan.

De Syrische president Bashar Assad zegt dat het Westen de aanslagen aan zichzelf heeft te danken. Volgens hem heeft de steun van het Westen aan rebellen in Syrië ertoe geleid dat „het terrorisme zich heeft uitgebreid” naar het buitenland. Volgens de Russische president Poetin is het geweld „het laatste bewijs van de barbaarse essentie van terrorisme” dat een gevaar vormt voor de menselijke beschaving. „Het is glashelder dat een effectief gevecht tegen dit kwaad ware eensgezindheid vereist van de krachten van de internationale gemeenschap. Ik bevestig bij dezen dat Rusland klaarstaat om op de nauwst mogelijke manier samen te werken met onze partners in Frankrijk om de misdaad die plaatsvond in Parijs te onderzoeken.”

Zondag vindt in een Turkije een bijeenkomst plaats van de G20. De Franse president Hollande is daar niet bij. Bronnen spreken tegenover persbureau AFP de verwachting uit dat de aanwezige regeringsleiders met een gezamenlijke verklaring over de aanslagen in Parijs komen.

6. Wat betekent dit voor Nederland?

In het crisiscentrum op het ministerie van Veiligheid en Justitie in Den Haag wordt de situatie nauwlettend in de gaten gehouden. Er is volgens het kabinet geen reden om het dreigingsniveau (dat staat nu op substantieel, de een na hoogste fase) te verhogen. Premier Rutte meldde zaterdagmiddag dat Nederland „zichtbare en onzichtbare” maatregelen genomen heeft naar aanleiding van de aanslagen.

Zo zijn alle betrokken (veiligheids)diensten in verhoogde staat van paraatheid gebracht en is de grensbewaking opgeschaald en geïntensiveerd, met name voor het verkeer dat herleidbaar is naar Frankrijk. Op luchthavens en treinstations is ook extra inzet, zei Rutte. Grote evenementen kunnen doorgang blijven vinden, zei de premier. En asielzoekerscentra worden voorlopig niet extra beveiligd – dat verandert zodra blijkt dat daar aanleiding toe is.

Met medewerking van Annemarie Kas, Joram Bolle en Floor Boon