‘Wanbetaler te vaak doelwit OM’

Het OM wil soms mensen in de cel zetten die rekeningen niet betalen. Ook als zij niet kúnnen betalen. Slechte zaak, stelt de Ombudsman.

„Ik ben doodsbang dat ik mijn huis nu weer kwijtraak. Ik wil wel betalen, maar dat kan niet.” Een fragment uit één van vele brieven die de Nationale Ombudsman ontving van wanbetalers die gijzeling boven het hoofd hangt nu zij een boete wel willen, maar niet kunnen betalen. Het gijzelen van zulke mensen is een schadelijke praktijk, waar het Openbaar Ministerie (OM) nog steeds niet genoeg tegen doet, schrijft ombudsman Reinier van Zutphen in een rapport dat gisteren verscheen.

Gijzeling is een pressiemiddel dat het OM gebruikt tegen wanbetalers. Iemand die een boete weigert te betalen kan door de politie worden opgehaald en voor maximaal 15 dagen in de gevangenis worden gezet. De boete blijft intussen staan. Voor wanbetalers die niet onwelwillend, maar onmáchtig zijn, werkt dit averechts, schrijft de ombudsman. Gijzeling leidt bij hen niet tot betaling, maar eerder tot een verslechtering van hun toch al benepen financiële situatie.

In het voorjaar trokken Nederlandse rechters al aan de bel. Het OM zou te gretig zijn met verzoeken om gijzeling. Vorig jaar ging het om zo’n 140.000 zaken die bij de rechter belandden, vooral vanwege onbetaalde verkeersboetes. Daarvan werd het merendeel door de rechter afgewezen. Slechts 15 procent kreeg uiteindelijk ook echt celstraf. Rechters klaagden dat ze in veel gevallen niet over genoeg informatie beschikten om te beoordelen of iemand echt niet wilde betalen, of dat gewoon niet kon. Het OM beloofde beterschap.

Er wordt nu uitgebreider onderzoek gedaan en rechters krijgen meer financiële gegevens, schrijft de ombudsman. Maar het is niet genoeg. Te veel zaken belanden alsnog onvoorbereid op het bureau van de rechter. Het OM moet kritischer beoordelen waarom mensen niet betalen. Het OM wil verbeteringen doorvoeren, stelt een woordvoerder.