Vervolging, dat zou uniek zijn

Voor 3 februari moet de Tweede Kamer besluiten of de zaak naar de Hoge Raad gaat.

De Tweede Kamer die beslist om één of meerdere fractievoorzitters voor de rechter te brengen: het zou een unicum zijn. Nog nooit werd een Nederlandse parlementariër vervolgd wegens een ambtsmisdrijf, maar nu lijkt het ineens een reële mogelijkheid.

Gisteren stelde het dagelijks bestuur van de Tweede Kamer voor een commissie in te stellen, die onderzoek moet doen naar mogelijk lekken uit de ‘commissie-stiekem’. Voluit: de Commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CIVD). NRC beschreef inhoud uit vergaderingen van de commissie, waar alle fractievoorzitters in zitten. Wat zij bespreken is strikt geheim. 

1 | Wat voor straf staat er op zo'n ambtsmisdrijf?

Op het lekken van informatie die je vanwege je beroep geheim moet houden, staat een maximale gevangenisstraf van een jaar of geldboete van 20.000 euro. Maar omdat het hier gaat om een Kamerlid, is die geheimhouding een ‘ambtsplicht’, waardoor eenderde extra celstraf geëist kan worden. Maximaal zestien maanden dus.  

2 | Waarom beslist de Tweede Kamer over strafvervolging?

Normaal brengt het Openbaar Ministerie zaken voor de rechter. Dat doet het ook bij ‘reguliere’ overtredingen van politici. Maar als een Eerste of Tweede Kamerlid, minister of staatssecretaris van een ambtsmisdrijf wordt verdacht, mogen alleen de regering en de Tweede Kamer beslissen om diegene te vervolgen. Ambtsmisdrijven zijn delicten die samenhangen met de functie van een ambtenaar of politicus. Denk aan corruptie of omkoping.

Als de Tweede Kamer wil vervolgen, komt de zaak direct voor bij de hoogste strafrechter: de Hoge Raad.

3 | Waarom deze ingewikkelde procedure?

Dat is zo geregeld in de Grondwet om te voorkomen dat vanuit het justitiële apparaat te gemakkelijk ministers en Kamerleden vervolgd kunnen worden. De reden dat de zaak in één keer door de hoogste rechter wordt behandeld, is dat daarmee een lange slepende procedure wordt vermeden. Dat wordt als onwenselijk gezien voor een zittend politicus.

4 | Is het ooit tot vervolging voor een ambtsmisdrijf gekomen?

Nee. In 2007 waagden burgers een poging: ze wilden ministers Donner en Dekker laten vervolgen vanwege de brand in een cellencomplex op Schiphol. De Hoge Raad kon er niets mee: de Tweede Kamer of de regering had de opdracht moeten geven.

5 | Hoe gaat het nu verder?

De zes grootste partijen mogen elk een Kamerlid voordragen voor een commissie die nader onderzoek gaat doen, stelde het dagelijks bestuur van de Kamer gisteravond voor in een brief. Die commissie kan informatie krijgen die het OM al verzameld heeft en heeft dezelfde bevoegdheden als parlementaire enquêtecommissies, wat betekent dat ze mensen onder ede mag horen.

De commissie doet een voorstel hoe het verder moet. Daarna beslist de Tweede Kamer of de zaak naar de Hoge Raad gaat. Dat besluit moet vóór 3 februari vallen, want anders vervalt de aanklacht. Het duurde gisteren de hele dag voordat het dagelijks bestuur deze procedure had uitgezocht. Die staat omschreven in een wet die sinds 1855 niet meer aangepast is. Een OM-woordvoerder zei gisteren desgevraagd dat hij ook niet wist.

6 | Waarom geeft NRC bronnen niet prijs?

Omdat de krant grote waarde hecht aan bronbescherming. „Is eenmaal anonimiteit gegarandeerd, dan moet deze worden beschermd”, staat in het NRC Stijlboek.