Kan deze pil levens redden?

Een pil die de temperatuur meet tijdens het hardlopen moet oververhitting voorkomen: de belangrijkste doodsoorzaak bij lopers.

Zo werkt een warmtepil

Op de foto die in de boekenkast staat is te zien hoe een jongeman bezig is aan de laatste 200 meter van de Dam tot Damloop van 2014. Een geconcentreerde blik, zijn gezicht is wat bleekjes. Verder niets bijzonders. Maar Arthur Fonville, 24 jaar, zakt nog geen minuut nadat de fotograaf deze plaat schiet, in elkaar. Hij overlijdt vrijwel meteen, aan een hitteberoerte, blijkt later, terwijl het die dag met 20 graden niet bijzonder warm is. Hulpverleners meten op de finish een temperatuur van ruim 42 graden Celsius. Bij die temperatuur verliezen enzymen hun structuur en dat zorgt voor schade aan uiteindelijk de vitale organen. Dat proces is onomkeerbaar.

Sinds Joost Fonville, de vader van Arthur, de doodsoorzaak van zijn zoon kent, vergaart hij er kennis over. Hij zocht contact met Maria Hopman, fysioloog aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, van wie hij wist dat ze onderzoek doet op dit terrein. Hopman doet dat sinds 2006, toen bij de 90ste editie van de Nijmeegse Vierdaagse door oververhitting twee wandelaars overleden en het evenement voor het eerst in de geschiedenis werd afgelast. Hopman begon bij wandelaars de kerntemperatuur te meten met behulp van de CorTemp-warmtepil van het bedrijf HQ Inc. uit de Verenigde Staten. Die capsule, die ruimtevaartorganisatie NASA al gebruikt sinds de jaren tachtig, kan alleen worden uitgelezen met een kostbaar apparaat, een ‘reader’ in vakjargon. En dat betekent dat de kerntemperatuur van degene die de pil in zich draagt, alleen bij stilstand kan worden gemeten en niet tijdens het wandelen of hardlopen. Maar van belang is hoe hoog en hoe snel de temperatuur tijdens de inspanning oploopt. Als dat in kaart wordt gebracht, kan er op tijd aan de bel worden getrokken.

Een pil die continu kan meten

En dus liet Hopman een warmtepil ontwikkelen die continu kan meten. Dat deed ze bij Clemens Neervoort, de man die in de jaren 80 de ChampionChip uitvond, een begrip in hardloopland. Zo’n chip meet met behulp van een magnetische ‘tag’ tussen- en eindtijden van hardlopers bij een wedstrijd. Neervoort paste een soortgelijke techniek toe in de warmtepil die ‘myTemp’ werd gedoopt en aankomende zondag bij de Zevenheuvelenloop in Nijmegen door tien hardlopers voor het eerst wordt getest. Nu nog is er na afloop een computer nodig die van een klein kastje in een elastieken band om het middel opgeslagen data uitleest. De bedoeling is dat er medio volgend jaar een app wordt gelanceerd voor smartphone en smartwatch die de gebruiker van de warmtepil tijdens het lopen via Bluetooth informatie geeft over diens kerntemperatuur. Een Bluetooth-sensor zit al ingebouwd in de reader, maar de software is nog niet af.

Deze nieuwe pil kan een revolutie zijn in hardloopland. Hopman testte in 2012 250 lopers tijdens de Zevenheuvelenloop met de CorTemp-pil en ontdekte toen dat 15 procent van de lopers na de finish een kerntemperatuur boven de 40 graden had – waarbij een mens onwel kan raken, hartritmestoornissen kan krijgen. Dat zou betekenen dat er komende zondag 4.000 oververhitte lopers finishen op de Groesbeekseweg in Nijmegen. Juist bij intensieve wedstrijden over 10, 15 en 21 kilometer, zoals de Zevenheuvelenloop en de Damloop, ontwikkelt het menselijk lichaam veel warmte.

Eindelijk gedegen onderzoek

Hopman zegt dat ze met de nieuwe warmtepil eindelijk gedegen onderzoek naar oververhitting bij inspanning (de belangrijkste doodsoorzaak bij hardlopers) kan doen, doordat de schommelingen continu gemonitord kunnen worden. Hoe snel stijgt de temperatuur van een loper en hoe lang gaat die stijging door? En de volgende stap: hoe komt het? Is het genetische aanleg, speelt vermoeidheid voor inspanning een rol, en hoeveel moet je drinken om uitdroging te voorkomen en daarmee je warmteregulatie op peil te houden? Vragen waar nu nog geen antwoorden op zijn.

Het is de bedoeling dat de warmtepil voor een paar euro op de markt komt (ter vergelijking: de CorTemp-pil kost 90 dollar per stuk, de reader 2500 dollar) zodat er een grootschalige meting onder hardlopers kan plaatsvinden. En het belangrijkst: als de myTemp-pil bij duursporters net zo ingeburgerd raakt als de hartslagmeter, kunnen tragische hartdoden als Arthur Fonville in de toekomst wellicht voorkomen worden.