Jan van den Bos nieuwe inspecteur-generaal ILT

Hij volgt Jenny Thunnissen op. Haar vertrek zou niets van doen hebben met de Fyra-enquête.

Foto Algemene Bestuursdienst

Jan van den Bos wordt de nieuwe inspecteur-generaal van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Hij volgt Jenny Thunnissen op die begin vorige maand haar vertrek aankondigde. Haar vertrek zou niets van doen hebben met de Fyra-enquête, waar haar dienst en haar functioneren zwaar onder vuur lag. Volgens de woordvoerder wilde zij na zeven jaar iets anders gaan doen.

De parlementaire enquêtecommissie Fyra oordeelde vorige maand hard over het functioneren van de ILT bij het Fyra-drama. De ILT moest de bouw van de Fyra-treinstellen en toelating tot het Nederlandse spoor controleren. Volgens de commissie heeft de ILT „haar rol als toelatende instantie onaanvaardbaar minimalistisch ingevuld”. Geen enkele trein werd geïnspecteerd, geen proefrit werd bijgewoond. Men vertrouwde op de door de fabrikant betaalde keuringsinstantie Lloyd’s.

Thunnissen viel afgelopen zomer, bij haar openbare verhoor voor de commissie, vooral op door haar onwetendheid. Ze was van 2000 tot het voorjaar van 2008 directeur-generaal bij de Belastingdienst. Uit die functie werd zij in 2008 ontheven, na problemen bij de Belastingdienst met het ICT-systeem voor de huur- en zorgtoeslag. In mei 2008 werd ze inspecteur- generaal van de ILT, een samenvoeging de inspectiediensten van de vroegere ministeries van Verkeer en Waterstaat en VROM.

Officiële verklaring

Ook in 2008 was de officiële verklaring dat haar vertrek niets te maken heeft met de problemen waar de Belastingdienst onder het bewind van Thunnissen in terecht gekomen is. „Wij hebben juist grote waardering voor mevrouw Thunnissen”, aldus toenmalig premier Balkenende. „Iedereen is blij met deze benoeming.”

Thunnissen reorganiseerde de Belastingdienst in 2002 tegen de wil van het gros van het personeel. Ze verving de traditionele, hiërarchische organisatie door een platte organisatie met zogenoemde ‘collegiale managementteams’. De fiscus kwam in handen van collectieven met zelfsturing.

Thunnissen oogstte hiervoor lof. In 2002 werd ze overheidsmanager van het jaar wegens haar „stijl van leidinggeven aan een groot en complex bedrijf” en het „doordacht communiceren gebaseerd op een heldere visie”.

Het gros van haar 30.000 medewerkers (een kwart van alle rijksambtenaren) dacht daar anders over. Dat bleek in 2004 uit de personeelsmonitor, een tweejaarlijkse rondvraag. Thunnissen en haar hoger management kregen een 4,9 als rapportcijfer. Niet meer dan 12 procent van de medewerkers was positief over de reorganisatie.

Verhoren

Uit de verhoren voor de enquêtecommissie Fyra kwam een deplorabel beeld van de dienst naar voren. ILT-inspecteur Krijn van Herwaarden kende de signalen over de gebreken van de Fyra-tereinstellen. Maar hij zette door. De vergunning moest en zou worden afgegeven. Want op papier was alles in orde, zo bleek tijdens zijn verhoor voor de parlementaire enquêtecommissie Fyra.

ProRail had hem geadviseerd om een tijdelijke vergunning af te geven. Vanwege die mankementen. De Belgische spoorinspectie had hem een alarmerend bericht gestuurd over storingen in de noodremvoorzieningen. Over storingen in de software waardoor de trein harder ging rijden. Met het risico van ontsporingen. Van Herwaarden nam niet eens de moeite om contact met zijn Belgische collega’s op te nemen.

En dan waren er nog zijn eigen collega’s die in 2012 meereden op de testritten. Zij waarschuwden voor doorgebrande printplaten. Over 45-volts leidingen die plotseling naar beneden vielen. En over deuren die losschoten terwijl de trein op volle snelheid (250 km/u) was. Waardoor minstens een keer ternauwernood voorkomen kon worden dat een technicus van AnsaldoBreda naar buiten werd gezogen. „Is er een drama te verwachten of bevestigt dit wat we eigenlijk al weten”, schreef een collega hem. „NS zou er goed aan doen om de bestelling helemaal te cancelen”, schreef een andere collega.

Maar Van Herwaarden hield voet bij stuk. „Ik handel niet op basis van geruchten. (..) Ik heb die collega’s niet gebeld. Ik ben ook NS niet, ik kan helemaal geen materieel afbestellen.”

Bulk van mailbox

Het was voor hem niet meer dan een mailtje ‘in de bulk’ van zijn mailbox. En het was bovendien nog in de testfase. Dan gebeuren dat soort dingen, was zijn inschatting. Het is tekenend voor zijn rol in dit dossier. De treinstellen had hij zelf nooit fysiek bekeken. Dat vond hij ook niet nodig. Hij vertrouwde op de audits en rapporten van Lloyd’s Register Nederland, een certificeringsbureau dat vanaf 2004 in opdracht van AnsaldoBreda controleerde of de fabrikant zich bij het ontwerpen en de bouw van de treinen hield aan wet- en regelgeving. Dat huiswerk ging hij niet nog eens overdoen. Thunissen gaf hem alle ruimte, zo bleek uit haar verhoor. Want Thunnissen had het Fyra-project volledig aan hem overgelaten. Alles was ‘doorgemandateerd’. En als inspecteur-generaal kon ze ook niet alles weten. „Ik ben geen inspecteur, hij is de vakman.”

De nieuwe inspecteur-generaal heeft de opdracht om van de ILT een goed functionerende ‘waakhond’ te maken, maar moet ook miljoenen bezuinigen, zo blijkt uit de begroting voor volgend jaar van het ministerie van Infrastructuur en Milieu.

Van den Bos werkte eerder als projectmanager voor de milleniumbug bij het ministerie van Binnenlandse Zaken, en bij Sociale Zaken. Daar was hij verantwoordelijk voor de omvorming van de Inspectie Werk en Inkomen, de Arbeidsinspectie en de SIOD tot één grote inspectiedienst. In 2010 werd hij inspecteur-generaal bij Sociale Zaken.