Het feest is over bij de ouderenbond

Onrust bij ouderenbond ANBO. Lokale bestuurders zijn boos over centrale vernieuwing. Hun pinpassen werden geblokkeerd

Een feestje van ouderenbond ANBO in 2008. Vanaf dat jaar begon de bond te moderniseren en groeide de kritiek. Lokale afdelingen mogen sinds september hun eigen geld niet meer beheren.

De handen van Frans Rosendaal trillen van boosheid. Zojuist heeft hij demonstratief een regiobijeenkomst van ouderenbond ANBO verlaten. De penningmeester van de afdeling Nijmegen gaf ten overstaan van zo’n 200 vrijwilligers zijn drie betaalpassen aan Liane den Haan, directeur-bestuurder van de ANBO. Zij mag ze doormidden knippen, want hij kan er niets meer mee. „Dit doet héél veel pijn”, zegt hij op de gang.

Het rommelt bij de ANBO. De onrust begon eind september, toen het bestuur de bankrekeningen en ledenadministratie van de lokale afdelingen blokkeerde. Dat gebeurde nadat een anonieme brief was verspreid waarin vrijwilligers werden opgeroepen het geld van de ouderenbond weg te sluizen, omdat het in gevaar zou zijn. „We hadden het liever niet zo gedaan”, zegt Den Haan. „Maar met 3,4 miljoen euro ledengeld neem je geen risico’s.”

Een deel van de ANBO-vrijwilligers voelt zich weggezet als fraudeur. Vrijwilligers vrezen bovendien dat ze minder geld krijgen en activiteiten moeten stopzetten. Van zeker tachtig van de 387 afdelingen zijn een of meer bestuursleden uit protest opgestapt. Sommigen richten nieuwe, lokale ouderenbonden op.

Dat het ledengeld in beheer zou komen van de landelijke ANBO was al langer bekend. Het is onderdeel van de vernieuwing waarmee de bond al sinds 2008 bezig is. Iedereen heeft daarover kunnen meebeslissen, zegt Den Haan. De vereniging vermoedt dat de anonieme brief van tegenstanders van de plannen komt.

De lokale vrijwilligers zijn belangrijk voor de ANBO, en voor ouderen die er lid zijn. Zij verzorgen activiteiten en uitjes voor ouderen en helpen bijvoorbeeld met belastingaangifte. Deze actieve vrijwilligers krijgen nog wel een betaalpas, maar hebben niet meer het beheer over het geld. Ook staat de vereniging niet meer toe dat zij zich bestuurder noemen, omdat het de indruk kan geven dat iemand bevoegdheden heeft.

Afkeuring

„Vier jaar lang zijn we op tournee geweest langs afdelingen, rayons en gewesten”, zegt Den Haan. „In 2012 is daarna democratisch besloten dat de ANBO moet moderniseren. De veranderingen maken de vereniging professioneler en zijn niet vreemd. De helft van de afdelingen zat op zijn spaargeld. Maar de bedoeling is dat ledengeld niet wordt opgepot, maar besteed.”

Het bestuur organiseert sinds het doorvoeren van de moderniseringen bijeenkomsten om de leden uitleg te geven, zoals vorige week in het Van der Valk-hotel in Apeldoorn. De vrijwilligers komen uit Stichtse Vecht, Heerde en Oude IJsselstreek. Het merendeel heeft zich voorgenomen hun afkeuring te laten blijken. Wat directeur-bestuurder Den Haan en Rinus Tazelaar, voorzitter van de raad van toezicht, ook proberen, het leidt tot boe-geroep.

„Ik kan nu niet iedereen bereiken, zonder inzage in de ledenadministratie”, zegt Arnold Grotenhuys, vrijwilliger in het Gelderse Hengelo, na afloop. „Terwijl we straks wel weer voor tachtig ouderen de belastingaangifte willen doen.” Hengelo heeft 230 leden en een budget van zo’n 10.000 euro, vertelt Grotenhuys. „We redden onszelf prima. We hoeven niets te veranderen.”

Izak Mauritz zou voorzitter worden van de afdeling Wageningen, maar heeft bedankt. Hij was eerder bestuurder bij politiebond NPB en schrikt van de „minimale openheid” bij de landelijke ANBO. Mauritz hoopt dat de moderniseringsplannen worden herzien. „Want zonder steun van de afdelingen red je dit niet.” Ook pleit hij voor snelle verkiezingen van de „nu onzichtbare” ledenraad.

Lid van de bowling

Steun krijgt Den Haan pas na afloop. „Houd je rug recht”, manen enkele leden haar. „We vinden het goed waar ze mee bezig is”, zegt een vrijwilliger uit de Achterhoek die niet met zijn naam in de krant wil. „Ik schrik als ik hier hoor dat afdelingen over het algemeen geen begrotingen of verantwoordingen indienden.”

Dat zegt hij liever niet voor een volle zaal, weet Den Haan. „Ik sprak in Groningen een meneer die als enige lokale vrijwilliger niet opstapte bij ons. Hij wordt uitgescholden als hij boodschappen doet in het dorp. En in Friesland mocht een mevrouw geen lid meer zijn van de bowling als ze actief zou blijven voor de ANBO. Dat is heel naar.”

Vooral voor het blokkeren van de bankrekeningen is in Apeldoorn weinig begrip. Het komt steeds weer terug tijdens de bijeenkomst. Den Haan: „Het is spijtig dat het zo moest, maar ik weet niet waar de vele goeden en die paar kwaden zitten. We zijn tonnen per jaar verloren omdat sommige mensen onverstandige dingen hebben gedaan. Ze dachten dat ze autonoom waren en besteedden geld niet zoals het moest. Lokaal hebben we volmachten, waarin precies staat wat ze wel en niet mogen. Sommigen vegen hun gat ermee af.”

Voor sommige vrijwilligers weegt het zwaar dat zij zich niet meer ‘lokaal bestuur’ mogen noemen. Voortaan heten dragende krachten van de vereniging ‘actieve vrijwilligers’.

Den Haan: „Iemand zei me net: ‘Ik wil bestuur blijven, anders bén ik niks.’ Het is een vermeend gevoel van status en macht.” Anderen maakt dat niets uit. Den Haan: „Laatst zei een man van in de 80: ‘Ik blijf toch gewoon doen wat ik nu ook doe? Boeien!’”

Den Haan besefte vooraf hoe lastig het zou zijn de vrijwilligers te winnen voor de plannen, zegt ze. „Maar dit is echt nodig. Vrijwilligers krijgen het juist makkelijker. Elke activiteit blijft mogelijk. Ze kunnen zelfs aanvragen doen voor meer geld.”

Den Haan probeert het de vrijwilligers deze dagen zo goed mogelijk uit te leggen. „Vier jaar voor veranderingen uittrekken is niet dictatoriaal. Alles gaat door zoals het ging, we gaan alleen anders werken. Maar in verenigingen moet je dat honderd keer zeggen.”