Feest voorbij bij ouderenbond

Onrust bij ouderenbond ANBO. Kaderleden in de regio zijn boos over ‘landelijke’ vernieuwing. Hun toegang tot de lokale verenigingskas werd geblokkeerd, en ze mogen geen ‘bestuurder’ meer heten.

Een salsaworkshop op een ledendag van de ANBO, in 2008. Vanaf dat jaar ging de bond moderniseren, en kwam er kritiek los. Foto Koen van Weel/ANP

De handen van Frans Rosendaal trillen van boosheid. Zojuist heeft hij demonstratief een regiobijeenkomst van ouderenbond ANBO verlaten. De penningmeester van de afdeling Nijmegen gaf ten overstaan van zo’n 200 vrijwilligers drie betaalpassen aan Liane den Haan, directeur-bestuurder van de ANBO. Zij mag ze doormidden knippen, want hij kan er niets meer mee. „Dit doet héél veel pijn”, zegt hij op de gang.

Het rommelt bij de ANBO. De onrust begon eind september, toen het bestuur de bankrekeningen en ledenadministratie van de lokale afdelingen blokkeerde. Dat gebeurde nadat een anonieme brief was verspreid waarin vrijwilligers werden opgeroepen het geld van de ouderenbond weg te sluizen, omdat het in gevaar zou zijn. „We hadden het liever niet zo gedaan”, zegt Den Haan. „Maar met 3,4 miljoen euro ledengeld neem je geen risico’s.”

Een deel van de ANBO-vrijwilligers voelt zich weggezet als fraudeur. Vrijwilligers vrezen bovendien dat ze minder geld krijgen en activiteiten moeten stopzetten. Van zeker tachtig van de 387 afdelingen zijn een of meer bestuursleden uit protest opgestapt. Sommigen richten nieuwe, lokale ouderenbonden op.

Dat het ledengeld in beheer zou komen van de landelijke ANBO was al langer bekend. Het is onderdeel van de vernieuwing waarmee de bond al sinds 2008 bezig is. Iedereen heeft daarover kunnen meebeslissen, zegt Den Haan. De vereniging vermoedt dat de anonieme brief van tegenstanders van de plannen komt.

De lokale vrijwilligers zijn belangrijk voor de vereniging en haar leden. Zij verzorgen activiteiten en uitjes voor ouderen en helpen bijvoorbeeld met belastingaangifte. Deze actieve vrijwilligers krijgen nog wel een betaalpas, maar het geld in de verenigingskas wordt nu landelijk beheerd. Ook staat de ANBO hun niet meer toe zich bestuurder te noemen; bestuur én bevoegdheden vind je op het landelijk bureau in Woerden.

Afkeuring

„Vier jaar lang zijn we op tournee geweest langs afdelingen, rayons en gewesten”, zegt Den Haan. „En daarna is, in 2012, democratisch besloten de ANBO te moderniseren.” Volgens de ANBO-directeur maken de veranderingen de vereniging professioneler. „De helft van de afdelingen zat op zijn spaargeld. Maar het is de bedoeling dat geld te besteden, niet op te potten.”

Dat probeert het bestuur opnieuw uit te leggen. Daarom organiseert het bijeenkomsten voor leden. Zoals vorige week, in het Van der Valk-hotel in Apeldoorn.

De meeste vrijwilligers die zich daar hebben verzameld, willen hun afkeuring laten blijken. Wat Den Haan en Rinus Tazelaar, voorzitter van de raad van toezicht, ook proberen, het leidt tot boe-geroep.

„Ik kan nu niet iedereen bereiken, zonder inzage in de ledenadministratie”, zegt Arnold Grotenhuys, vrijwilliger in het Gelderse Hengelo, na afloop. „Terwijl we straks wel weer voor tachtig ouderen de belastingaangifte willen doen.” Hengelo heeft 230 leden, en een budget van zo’n 10.000 euro, vertelt Grotenhuys. „We redden onszelf prima. We hoeven niets te veranderen.”

Izak Mauritz zou voorzitter worden van de afdeling Wageningen, maar heeft bedankt. Hij was eerder bestuurder bij politiebond NPB en schrikt van de „minimale openheid” bij de landelijke ANBO. Mauritz hoopt dat de moderniseringsplannen worden herzien. „Want zonder steun van de afdelingen red je dit niet.” Ook pleit hij voor snelle verkiezingen van de „nu onzichtbare” ledenraad.

Uitgescholden in het dorp

Steun krijgt Den Haan pas na afloop. „Houd je rug recht”, manen enkele leden haar. „We vinden het goed waar ze mee bezig is”, zegt een vrijwilliger uit de Achterhoek die niet met zijn naam in de krant wil. „Ik schrik als ik hier hoor dat afdelingen over het algemeen geen begrotingen of verantwoordingen indienden.”

Dat zegt hij liever niet voor een volle zaal, weet Den Haan. „Ik sprak in Groningen een meneer die als enige lokale vrijwilliger niet opstapte bij ons. Hij wordt uitgescholden als hij boodschappen doet in het dorp. En in Friesland mocht een mevrouw geen lid meer zijn van de bowling als ze actief zou blijven voor de ANBO. Dat is heel naar.”

Vooral voor het blokkeren van de bankrekeningen is in Apeldoorn weinig begrip. Het komt steeds weer terug tijdens de bijeenkomst. Den Haan: „Het is spijtig dat het zo moest, maar ik weet niet waar de vele goeden en die paar kwaden zitten. We zijn tonnen per jaar verloren omdat sommige mensen onverstandige dingen hebben gedaan. Ze dachten dat ze autonoom waren en besteedden geld niet zoals het moest. Lokaal hebben we volmachten, waarin precies staat wat ze wel en niet mogen. Sommigen vegen hun gat ermee af.”

Voor sommige vrijwilligers weegt het zwaar dat zij zich niet meer ‘lokaal bestuur’ mogen noemen. Voortaan heten dragende krachten van de vereniging ‘actieve vrijwilligers’.

Den Haan: „Iemand zei me net: ‘Ik wil bestuur blijven, anders bén ik niks.’ Het is een vermeend gevoel van status en macht.” Anderen maakt dat niets uit. Den Haan: „Laatst zei een man van in de 80: ‘Ik blijf toch gewoon doen wat ik nu ook doe? Boeien!’”

Den Haan besefte hoe lastig het zou zijn de vrijwilligers te winnen voor de plannen, zegt ze. „Maar dit is echt nodig. We willen minder administratie, beter zicht op geld en efficiëntere, persoonlijke hulp bieden aan leden, zeker de kwetsbare. Vrijwilligers krijgen het juist makkelijker. Elke activiteit blijft mogelijk.”

En dat probeert ze dus uit te leggen. „Vier jaar voor veranderingen uittrekken is niet dictatoriaal. Alles gaat door zoals het ging, we gaan alleen anders werken. Maar in verenigingen moet je dat honderd keer zeggen.”