Europa: elke dag andere regels

De vluchtelingen die Europa in trekken zijn vaak slecht geïnformeerd. Maar de landen doen vaak ook maar wat hun het beste uitkomt.

Een Sloveense militair is bezig de grens met Kroatië met prikkeldraad af te zetten.

Dit is wat je hoort op het Griekse eiland Samos. „De Europeanen gaan ons geld geven. In Duitsland krijgen we 6.000 dollar.” „In Nederland krijgen we een huis en een uitkering.” „Je kunt er in het Engels studeren.” „Denken jullie dat ze ons een beetje onder goede voorwaarden zullen ontvangen in Duitsland? En wanneer krijgen we daar onze papieren?”

Terwijl de Europese politici in zowel nationaal als Europees verband proberen de toestroom in te dammen, gaan onder de tienduizenden migranten die van het zuidoosten naar het noordwesten het continent in trekken, de meest uiteenlopende verhalen rond. Ze weten zeker

De leiders van de EU hebben gisteren ingestemd met een noodfonds van 3 miljard euro, bedoeld om Turkije te helpen de vluchtelingenstroom naar Europa in te dammen. Het besluit zal worden bekrachtigd op een speciale Europees-Turkse top, waarschijnlijk eind deze maand.

Van het fonds, met een looptijd van twee jaar, komt 500 miljoen euro uit de EU-begroting. De Europese Commissie wil dat lidstaten de rest bijleggen, wat voor Nederland neerkomt op 117 miljoen euro. Premier Rutte is positief over het fonds. „Als we de stroom willen indammen, en dat willen we, dan kost dat pegels.” Hij wil wel dat nog gekeken wordt of er meer uit de EU-begroting te halen valt.

Commissievoorzitter Juncker benadrukte dat het geld niet voor Turkije is, maar „voor de Syrische vluchtelingen in Turkije”. De slechte omstandigheden in Turkse opvangkampen heeft sterk bijgedragen aan de uitstroom richting Europa. Ook over het terugdringen van migratie uit Afrika werden afspraken gemaakt, onder meer over armoedebestrijding. EU-leiders spraken hier twee dagen over met Afrikaanse leiders in de Maltese hoofdstad Valletta.

De EU bereikte vorige maand een conceptakkoord met Turkije over een actieplan, waarvan het fonds een onderdeel is. Frans Timmermans heeft daarover in Ankara overlegd. „De onderhandelingen gaan goed, we zijn dichtbij een afronding”, zei Juncker.

In ruil voor de Turkse hulp bij het bezweren van de crisis wordt gesproken over het versoepelen van Europese visaregels voor Turkse burgers. Ook worden onderhandelingen over EU-toetreding geïntensiveerd. Deze week publiceerde de Commissie een kritisch voortgangsrapport over Turkije. Maar volgens Europees ‘president’ Donald Tusk kan er niet langer gewacht worden, nu steeds meer landen besluiten om grenscontroles te herinvoeren binnen de Schengen-‘vrijreizenzone’. Haast was ook geboden omdat Turkije zijn ‘prijs’ dreigde te verhogen, aldus ingewijden.

Slowakije, Tsjechië en Hongarije sturen 225 man versterking naar het Europese asielbureau EASO, dat in Griekenland en Italië vluchtelingen helpt registreren, en Frontex, dat de bewaking van de buitengrenzen coördineert. Voor het einde van het jaar komt er een voorstel voor een volwaardige Europese kust- en grenswacht, zei Juncker gisteren. (Foto: Nikolay Doychinov / AFP)

dat de Macedoniërs dieven zijn, bij wie je nooit in de taxi moet stappen. Dat ze in Servië als vuil zullen worden behandeld. Dat „Moeder Merkel” hen zal verwelkomen – zoals de Syrische man zei die vanuit het kalifaat in Simbach am Inn was terechtgekomen en de Duitsers uitbundig prees.

Hij wist afgelopen maandag nog zeker dat hij zijn vrouw en zijn elf maanden oude dochter binnen een half jaar zou kunnen laten overkomen. Het CDU van bondskanselier Merkel had diezelfde dag verkondigd dat Syrische vluchtelingen twee jaar moeten wachten op gezinshereniging.

Ook politici zorgen voor verwarring

Zo zijn het niet alleen de migranten die voor verwarring zorgen met hun aan Facebook-groepen ontleende informatie. Ook politie, overheidsfunctionarissen, politici en hulpverleners stellen onderweg telkens verschillende regels. Alkisti Mavraki, ‘eersteontvangstexpert’ voor VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR, wist op het van migranten overlopende havenplein van Samos zeker dat het Verdrag van Dublin was opgeschort. Krachtens dat verdrag moeten vluchtelingen asiel aanvragen in het eerste Europese land dat zij aandoen en vooral waar ze worden geregistreerd. Andere landen kunnen vluchtelingen naar die eerste aankomstplaats terugsturen. „Dublin staat nog steeds”, zegt advocaat Maartje Terpstra, bestuurslid van de Vereniging Asieladvocaten en -Juristen Nederland. „Het Nederlandse kabinet is daar duidelijk over. Maar de internationale praktijk is wel onhelder. De ene keer nemen landen geen vingerafdrukken af, de andere keer wel.”

Kroatië, Slovenië en Oostenrijk laten de vluchtelingen in treinen, bussen en taxi’s passeren zonder hen te registreren. In het Oostenrijkse Schärding, aan de Duitse grens, kregen twee Syrische vluchtelingen te horen dat „morgen” hun vingerafdrukken zouden worden afgenomen. Morgen, als ze in Duitsland zouden zijn. In Passau, aan de Duitse oever van de Inn, kregen ze de dag erop een formulier dat begon met „Don’t be afraid” en aankondigde dat hier inderdaad de langverwachte registratie zou plaatsvinden, waarmee hun asielprocedure van start ging. „Het is helaas niet mogelijk om uw reis voort te zetten naar een ander land.” De Syriërs hadden naar Nederland willen reizen.

Europarlementariër Sophie in ’t Veld (D66) zegt dat het „complete chaos” is. „Iedereen past de regels toe zoals het hem het beste uitkomt.” Zelfs een Schengenland als Slovenië heeft nu prikkeldraad besteld om wat te experimenteren met de bewaking van de afgeschafte grenzen. ‘Dublin’, zegt ze, is eigenlijk het bewijs dat de EU-lidstaten niet aan een gezamenlijk asielbeleid willen. Het Europarlement zou dat juist wel willen: „Misschien dat er een doorbraak komt als de druk van de migrantenstroom groot genoeg wordt.”