Betamax: nu echt overbodig

Sony stopt in maart met de Betamaxtape. VHS kwam later, maar werd toch de standaard. Waar ging het mis?

Als een weduwe die met tegenzin de golfclubs van haar lang geleden overleden man bij het vuil zet, nam Sony deze week afscheid van de Betamaxtape.

Het Japanse elektronicaconcern stopt in maart 2016 met de verkoop van de videobanden. De echte verrassing van die aankondiging: dat Sony überhaupt nog Betamaxbanden produceerde. Volgens Sony was er onder een kleine groep liefhebbers nog vraag naar de tapes die in 1975 voor het eerst werden geïntroduceerd. Sony maakte zijn laatste Betamaxrecorder in 2002. De vraag naar de bandjes is volgens Sony nu te veel gedaald om ze nog in productie te houden.

Sony heeft de reputatie lang vast te houden aan verlieslatende en overbodig geworden projecten. „Je trekt niet opeens ergens de stekker uit. Tenminste, zo ben ik opgevoed”, zei topman Kaz Hirai vorig jaar tegen NRC over Sony’s late beslissing om uit de pc-branche te stappen. Het concern kondigde dinsdag ook aan te stoppen met de verkoop van Micro MV-cassettes, gebruikt in videocamera’s. De laatste Micro MV-camera ging in 2005 over de toonbank.

Tijdperk van de videorecorder

Betamax zal altijd worden herinnerd als een van de grote verliezers van de videoformaten-oorlog van eind jaren zeventig en begin jaren tachtig. Sony, Philips en JVC brachten kort na elkaar een eigen standaard voor videobanden en -recorders op de markt. Sony lanceerde Betamax in 1975, een jaar later volgde JVC met het VHS-formaat. Philips mengde zich laat in de strijd, in 1979, met V2000. Het was revolutionaire technologie, het begin van on demand kijken: je favoriete film of tv-programma terugkijken kon niet in het tijdperk voor de videorecorder.

Op het hoogtepunt in 1984 verkocht Sony ruim 50 miljoen Betamaxtapes, maar het concern had tegen die tijd de strijd om de heerschappij in de huiskamer al verloren van VHS, dat toen 70 procent marktaandeel had. Wereldwijd zijn er in totaal zo’n 18 miljoen Betamax-videospelers verkocht.

Cruciaal voor het succes van de VHS-recorders was de beslissing van JVC om zijn technologie licentievrij te delen met andere fabrikanten, wat Sony en Philips weigerden te doen. Daardoor werd VHS snel omarmd door grote consumentenmerken als Grundig, Hitachi en Matsushita. In de winkel was al gauw een ruime keuze aan VHS-recorders te vinden. Bovendien concurreerden de fabrikanten met elkaar op prijs wat de VHS-recorders nog goedkoper maakte.

Maximaal een uur opnemen

Speel- en opnameduur was zeker in de beginjaren ook een belangrijke factor: de eerste Amerikaanse Betamax-banden konden maximaal een uur opnemen, te kort voor een film of sportwedstrijd, terwijl VHS meteen al ruimte had voor twee uur. Sony en Philips kregen hun revanche. Ze brachten eind jaren negentig de dvd op de markt, die de VHS-band in de huiskamer en videotheek verving.

De invloed van Betamax strekt zich uit tot het juridische domein. Een uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof uit 1984 had verregaande gevolgen voor de strijd om auteursrechten. Het hof zei dat Sony niet kon worden aangeklaagd als iemand met een Betamax-videorecorder illegaal films kopieerde. De videorecorder had volgens de rechter nog voldoende legale toepassingen zoals het opnemen van een gemiste tv-uitzending of het afspelen van een gehuurde videoband.

Twintig jaar later speelde het arrest nog een cruciale rol in een zaak tussen de entertainmentindustrie en leveranciers van software waarmee illegale kopieën kunnen worden gedeeld, zeg maar de voorlopers van The Pirate Bay en Popcorn Time. Aanvankelijk stelde een beroepshof dat net zoals Sony niet kon controleren wat klanten met zijn Betamax-recorders uitspookten, de bedrijven niet konden verhinderen dat internetters met hun software illegaal muziek en films ruilden. Later haalde het hooggerechtshof een streep door die uitspraak, waarna bedrijven die illegale downloaden mogelijk maakten het in de VS veel moeilijker kregen.