Hete aardachtige planeet op 39 lichtjaar afstand

Tekening van de rode dwerg GJ 1132, met daarvoor - op schaal - de aardachtige planeet GJ 1132b. Tekening  Zach Berta-Thompson

Astronomen hebben een exoplaneet ontdekt die niet veel groter is dan de aarde en ook nog eens dichtbij is – naar astronomische maatstaven dan. De ontdekking is donderdag gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature.

De nieuwe planeet, die de aanduiding GJ 1132b heeft gekregen, cirkelt om een ster op een afstand van slechts 39 lichtjaar. Daarmee is dit de meest nabije ‘aarde-achtige’ planeet tot nu toe. De dichtstbijzijnde ster (behalve onze eigen zon natuurlijk) staat 4,5 lichtjaar weg.

Tekening van de rode dwerg GJ 1132, met daarvoor - op schaal - de aardachtige planeet GJ 1132b. Tekening  Zach Berta-Thompson

Acht telescopen

GJ 1132b is opgespoord met een batterij van acht relatief kleine, autonoom werkende telescopen in de Chileense Andes. Dit MEarth-South Observatory houdt sinds begin 2014 een aantal sterren van het type ‘rode dwerg’ op afstanden van minder dan honderd lichtjaar in de gaten. Rode dwergsterren zijn aanzienlijk kleiner, koeler en talrijker dan sterren zoals onze zon.

Het MEarth-South Observatory maakt om de 25 minuten opnamen van deze sterren, om veranderingen in het licht ervan te kunnen ontdekken. Regelmatig optredende ‘helderheidsdipjes’ zijn een aanwijzing dat er een planeet om de ster draait, die vanaf de aarde gezien steeds weer voor zijn ster langs schuift.

De lichtdipjes van de ster GJ 1132 zijn maar heel klein. Steeds als de planeet zijn ster ‘bedekt’ – eens in de anderhalve dag – neemt de helderheid ervan met 0,3 procent af. Daaruit kan worden afgeleid dat GJ 1132b slechts twintig procent groter is dan onze aarde.

De MEarth-South telescoop, in Cerro Tololo in Chili, bestaat uit acht kleine telescopen die de helderheid van nabije sterren in de gaten houden. Foto Jonathan Irwin

Een rotsplaneet

Uit vervolgwaarnemingen met een telescoop van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht in Chili blijkt dat de planeet zijn ster een beetje aan het schommelen brengt. De amplitude van die schommelingen wijst erop dat GJ 1132b ongeveer zestig procent meer massa heeft dan de aarde. Hieruit volgt een geschatte dichtheid van 6 gram per kubieke cm – een waarde die kenmerkend is voor een ‘rotsplaneet’.

Maar daar houden de overeenkomsten met onze planeet ook wel zo’n beetje op. GJ 1132b staat namelijk zo dicht bij zijn ster, dat zijn oppervlaktetemperatuur wordt geschat op 200 graden Celsius – heel geschikt voor het bakken van broodjes, maar niet echt leefbaar.