De euro’s moeten wel zin hebben

De EU biedt Afrika 3,6 miljard voor hulp bij het indammen van de migrantenstroom. Maar de EU-leden zijn huiverig: ze vrezen wanbeleid.

Migranten krijgen voedsel in Libië. Ze probeerden de Middellandse Zee over te steken, maar werden gesnapt door de Libische kustwacht. Foto AFP

Het moet een deal worden met Afrikaanse landen zoals de EU die ook nastreeft met Turkije: over het indammen van de stromen vluchtelingen en migranten in ruil voor financiële hulp. Maar boter bij de vis leveren is niet het sterke punt van de EU, zo bleek ook gisteren tijdens een speciale migratietop op Malta.

Vanochtend, op de tweede dag van de bijeenkomst van Afrikaanse en Europese leiders, werd een nieuw noodfonds voor Afrika in het leven geroepen van 3,6 miljard euro. Maar de bijdragen van EU-lidstaten komen druppelsgewijs binnen, tot ergernis van de Europese Commissie, die haar aandeel in het fonds (1,8 miljard) al heeft klaarstaan. EU-lidstaten vrezen corruptie of wanbeleid. „We willen een vriendelijke relatie met Afrika ontwikkelen”, zei de Duitse bondskanselier Angela Merkel bij aankomst in Valletta. „Maar we willen ook dat er duidelijk eisen en verwachtingen worden geformuleerd.”

In de Maltese hoofdstad wordt gepraat over een actieplan met zestien prioriteiten, waarvan sommige voor eind dit jaar moeten zijn verwezenlijkt. Zo wil de EU helpen met projecten die groei en veiligheid opleveren, om de oorzaken van migratie weg te nemen. Ook beloven EU-landen legale migratie gemakkelijker te maken en het aantal studiebeurzen voor Afrikaanse studenten en wetenschappers te verdubbelen. In ruil daarvoor moeten er wel harde afspraken komen over het terugsturen van kansloze asielzoekers en het bestrijden van illegale migratie.

Weinig vertrouwen

Afrikaanse landen vertrouwen het niet helemaal, al is het maar omdat over veel van deze zaken al zeker tien jaar wordt gesproken, zonder grote resultaten. Ze vinden de Europese paniek over de migrantenstroom ook overdreven. „Vandaag de dag is de migratie binnen het Afrikaanse continent vele malen groter dan die naar Europa toe”, zei Nkosazana Dlamini Zuma van de Afrikaanse Unie-Commissie bij de opening van de top. Ook het Europese idee om in Afrika transitcentra voor migranten op te zetten, valt slecht. Zuma: „De facto worden dat detentiecentra.”

En dan is er nog dat wat mager ogende noodfonds voor Afrika. Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker waarschuwde de EU-lidstaten enkele weken geleden al dat hun gebrek aan animo geen goede indruk zou maken. „Hoe kunnen we een serieuze en verantwoordelijke dialoog met onze Afrikaanse neven voeren als we zelf niet in staat zijn om onze beloften na te komen?” Vanochtend stond de teller van de bijdrage van de EU-landen op 78 miljoen euro, ruim 1,7 miljard te weinig. Volgens een ingewijde is dat echter ook „onderhandelingstactiek”.

Tot de Afrika-top in Valletta werd in april besloten, toen bootmigranten die de oversteek vanuit Libië waagden bij bosjes verdronken in de Middellandse Zee. Intussen is dat probleem kleiner geworden door versterkte zeepatrouilles en is de aandacht verschoven naar Turkije, waar nu veruit de meeste (Syrische) vluchtelingen vandaan komen. Het geld dat VN-organisaties nodig hebben, maar lang niet kregen, om de dramatische situatie in Turkse, Jordaanse en Libanese opvangkampen te verbeteren, is intussen al wel bijna helemaal toegezegd.

De EU praat met Turkije ook over een deal, maar terwijl die uitruil gaat over 3 miljard euro over een periode van één jaar, beslaat het bod aan Afrika vijf jaar. De ambassadeur van de Afrikaanse Unie in Brussel, Ajay Bramdeo, had er eerder deze week één woord voor: „Beledigend.”

Is de top overbodig? Geenszins, benadrukte een betrokken EU-functionaris eerder deze week. De vluchtelingenstroom uit Syrië is het gevolg van een acute crisis en kan, als het conflict uiteindelijk wordt opgelost, ook zomaar weer opdrogen. Die vanuit Afrika is „structureel” en komt door armoede, klimaatverandering en langdurige instabiliteit. „Deze migratie gaat niet voorbij.”

Later vandaag, na afloop van de top en zonder Afrikaanse leiders, houden de EU-leiders zelf op Malta een extra migratietop, om informeel verder te praten over het versterken van de buitengrenzen en het beter verdelen van de migratiedruk binnen Europa. Wat staat er verder op de agenda? Turkije.