Waarom kwam WADA niet veel eerder in actie tegen de Russen?

Het wereldantidopingbureau wordt van binnenuit sterk bekritiseerd. ‘Rusland’ komt van pas voor beperking gezichtsverlies.

Mariya Savinova hier op weg naar de olympische titel op de 800 meter in Londen 2012, naar het nu blijkt met hulp van doping. Dick Pound adviseert in zijn rapport om onder andere Savinova voor het leven te schorsen. Foto John G. Mabanglo/EPA

Viva WADA! Mooi werk, dat rapport over dopingmisstanden in Rusland. Maar speldde de wereldantidopingorganisatie met dat explosieve onderzoek zichzelf geen brevet van onvermogen op? Hoe heeft het zover kunnen komen? En vooral: waar was WADA, de hoeder van een dopingvrije sport, al die jaren?

WADA, in het bijzonder de commissie onder aanvoering van de voormalig voorzitter Dick Pound, heeft kwestieuze zaken onthuld, daarover geen misverstand. Maar de credits voor de ware ontsluiering van een georganiseerd dopingssysteem in Rusland verdient Hajo Seppelt, onderzoeksjournalist bij de Duitse tv-zender ARD.

WADA stuurde klokkenluiders weg

Opvallend is dat de Russische klokkenluiders eerst WADA benaderden met hun informatie maar daar geen gehoor vonden. In een interview met The New York Times gaf WADA-voorzitter Craig Reedie gisteren toe dat zijn organisatie al in 2013 werd benaderd. Maar: „Heel veel mensen spreken met ons over heel veel onderwerpen.”

In de ARD-documentaire bleken de misstanden zo evident dat WADA niet achterover kon blijven leunen. Er werd een diepgaand onderzoek aangekondigd. Maar vier maanden na de uitzending stuurde WADA-voorzitter Reedie een e-mail naar het Russische ministerie van Sport. Hij prees daarin Vitali Moetko, minister van Sport, voor zijn strijd tegen doping en stelde dat er van de kant van WADA „geen enkele intentie” bestond iets te ondernemen dat de onderlinge relatie met de Russen zou beïnvloeden.

En toch ligt er nu een bom onder de Russische atletiek, nadat de uitkomsten van het onderzoek maandag werden gepresenteerd. Eigenlijk heeft de commissie Pound weinig meer aan de ARD-uitzending kunnen toevoegen. De verankerde belangen had Seppelt al ontdekt. De ruim 1.400 vernietigde stalen, de controle van de Russische geheime dienst op de nationale dopingautoriteiten en de aanwezigheid van een schaduwlaboratorium waren wel enkele nieuwe feiten.

WADA wordt sowieso veel verweten

De aard van de onthullingen en het aplomb waarmee WADA de onderzoeksresultaten presenteerde wijzen ook op opluchting. De antidopingorganisatie lag al onder vuur van het IOC en vooral van internationale sportfederaties. Met dit onderzoek hoopt WADA zijn bestaansrecht te hebben gerechtvaardigd. Maar is dat reëel? De belangrijkste klachten over WADA zijn er niet mee weggenomen.

WADA wordt veel verweten. Bijvoorbeeld dat niet in alle landen dopingcontroles serieus worden genomen. Of dat te weinig bonden het biologisch paspoort hebben ingevoerd. Er bestaat twijfel over de onafhankelijkheid van nationale dopingautoriteiten; de overheid heeft in veel gevallen invloed. Veel landen laten op doping betrapte sporters vrijuit gaan. De voorlichting over doping laat te wensen over. Niet alle dopinglaboratoriums voldoen aan de standaardnormen, vaak door slecht bestuur en/of door niet gekwalificeerd personeel. En dat is nog maar een greep uit de lijst klachten.

Maar er zit verandering aan te komen

Twee jaar geleden, tijdens een spoedberaad van het IOC met de belangrijkste sportinstanties, werd er buitengewoon kritisch over WADA geoordeeld. Volgens een van de aanwezigen, die anoniem wil blijven, werd gesproken van het failliet van het antidopingbeleid. WADA werd onder andere verweten vanuit een ivoren toren toe te kijken, zijn medewerkers first class de wereld over te laten reizen, maar het veldwerk aan de bonden over te laten. Nu is dat ook de afgesproken rol van WADA, maar critici willen die ter discussie stellen. Waarom moeten bonden afzonderlijk hun dure biologische paspoort invoeren? Bloed is bloed, of het nu van een atleet of van een voetballer is. Waarom moeten al die bloedprofielen in eigen huis worden beoordeeld? Dat kan beter door één instantie gedaan worden, bijvoorbeeld WADA.

Het IOC is als oprichter van WADA als enige in staat het wereldantidopingbureau te corrigeren. Vorige maand maakte het IOC bekend dat het in de toekomst dopingcontroles onafhankelijk van sportbonden wil laten uitvoeren. WADA moet de verantwoordelijkheid krijgen voor alle wereldwijde tests, maakte voorzitter Thomas Bach bekend. Het antidopingbureau zou dan financieel door bonden gecompenseerd moeten worden. Bach: „In het kader van de geloofwaardigheid van de sport en de bescherming van zuivere atleten zou dat een stap voorwaarts betekenen.”

Voordeel van een actieve rol voor WADA is dat alle sportbonden gelijk behandeld worden. Nu heerst nog het gevoel van selectieve keuzes. Waarom werd wielrennen hard aangepakt in het epotijdperk en atletiek niet? Waarom wel onderzoek naar misstanden in Rusland en niet in Kenia, waar de geur van doping minstens zo sterk is? En waarom zijn er zo weinig voetballers positief?