De scherven in Egypte zijn voor het Westen

Egypte is instabiel, zie de ramp met het verkeersvliegtuig in de Sinaï. Het land kan zomaar Syrië en Irak in chaos volgen, menen Rena Netjes en Dieuwertje Kuijpers.

De mogelijke aanslag op het Russische verkeersvliegtuig in Sinaï legt een ongemakkelijke waarheid bloot. Egypte is niet stabiel. Het wordt hoog tijd dat Westerse diplomaten en politici zich realiseren dat zij de fata morgana van stabiliteit die de Egyptische president Sisi voorspiegelde te gretig hebben geaccepteerd. Het is een absolute noodzaak dat ook Nederland dit onder ogen ziet en de veiligheidscomponent in buitenlands beleid serieus neemt.

Uit cijfers van het Tahrir-instituut blijkt dat in 2015 in Egypte gemiddeld ruim honderd aanslagen per maand plaatsvonden. Het is belangrijk te realiseren dat IS in Egypte gestaag uitbreidt. Naast de bekendere tak in de Sinaï-provincie, is er ook een afdeling in Kaïro. Ook vlakbij de Libische grens rommelt het mede dankzij de IS-branche in de westelijke woestijn. Deze afdelingen zitten niet stil. Naast aanslagen zijn in Kaïro enkele hoge functionarissen van zowel geheime dienst als het OM vermoord. Ondertussen is volgens Sisi de situatie in de Sinaï „totaal onder controle, in Sharm el-Sheikh in het bijzonder”. „De suggestie dat dit een aanslag van IS kan zijn, is propaganda om de stabiliteit en het imago van Egypte te schaden”, aldus Sisi tegen de BBC.

De burgerbevolking komt – net als Syrische burgers – terecht tussen de maalstenen van jihadistisch en staatsgeweld. Zo doodde het regime-Sisi ruim 3.000 personen. Met de vliegramp meegerekend vielen er drie keer zoveel doden door handen van het regime dan door jihadisten. Ook toeristen zijn niet veilig, zo bleek ook in september toen het Egyptische leger het vuur opende op een groep Mexicaanse toeristen. Desondanks blijven Westerse landen stug volhouden dat IS een groter gevaar is voor de regionale stabiliteit dan Sisi in Egypte of Assad in Syrië.

Westerse landen moeten zich niet laten verblinden door het harde optreden van Sisi en zijn leger. Het feit dat hij zegt tegen IS te strijden, maakt hem nog geen betrouwbare bondgenoot – integendeel.

Zo liet de hoogste raad van de Egyptisch strijdkrachten, in de periode tussen Mubarak en Morsi, meer dan 800 jihadisten vrij. Sisi was lid. Deze jihadisten trokken vooral naar het noorden van de Sinaï, een bekende extremistische broedplaats. Ook konden onder legerleider Tantawi ruim 2.900 jihadisten uit onder meer Bosnië en Afghanistan terugkomen naar Egypte.

Hiermee gebruikt Egypte dezelfde tactiek als Rusland en Syrië: geharde old school-jihadisten in turbulente tijden vrijlaten. Zo gaf Abdallah Saleh, de inmiddels verdreven dictator van Jemen, al-Qaeda zelfs een hele provincie als pressiemiddel voor Westerse investeringen en wapens. Het uitkiezen van terreur, om zodoende geharde opstandelingen voor langere tijd aan je regime te binden, is voor sommige autoritaire regimes een investering in machtsbehoud. Of dit ook het geval is voor Egypte kan niet met zekerheid worden gesteld. Wel dat het vrijlaten in 2011 van grote getallen jihadisten in turbulente tijden de regionale stabiliteit niet ten goede is gekomen. Het Egyptisch leger bestrijdt jihadisten, alleen door het uiterst repressieve regime van president Sisi neemt het aantal jihadisten in nog rapper tempo toe.

Mocht het Russische vliegtuig daadwerkelijk door jihadisten zijn neergehaald, dan zijn er twee serieuze consequenties. Allereerst raakt Egypte zo definitief betrokken bij het conflict in Syrië. IS gaf in een verklaring vorige week zaterdag aan dat het neerhalen van het Russische vliegtuig een vergelding was voor de bombardementen in Syrië. Het is geen geheim dat ook Egypte het Assad-regime steunt. Sinds een paar maanden duiken er video’s en foto’s op van Egyptische wapens waarmee door het Westen bewapende rebellen in Zabadani en Deraa worden bestookt.

Ten tweede laat dit zien dat Egypte de controle verliest en dat organisaties kunnen infiltreren op luchthavens. Dat Egyptische terreurorganisaties geen amateurs zijn, bleek al in november 2013 toen in Nasr City, een wijk in Kaïro, de hoge veiligheidsofficier Mabrouk werd vermoord. Wat bleek: door het kraken van de codes waarmee Egyptische veiligheidsagenten werken, wisten de terroristen zijn locatie te achterhalen.

Hoewel Sisi momenteel vooral de fata morgana in stand wil houden van een veilig en welvarend Egypte, wordt het voor Westerse regeringen tijd zich eens goed te beraden. Egypte is met 1,3 miljard dollar per jaar na Israël na de grootste ontvanger van Amerikaanse militaire steun. Een slechte deal, gezien wat het Westen er voor terugkrijgt. Denken dat het strijdtoneel zich tot Syrië en Irak beperkt is naïef.

Elke uitbreiding van de regionale oorlog-bij-volmacht in de achtertuin van de EU zal gevolgen hebben voor de interne en externe veiligheid, om nog te zwijgen over de humanitaire gevolgen van onvermijdelijke vluchtelingen.

Dat het Nederlandse beleid jegens Egypte zich laat samenvatten tot glunderend wapperen met een contract van een Nederlands baggerbedrijf voor het uitgraven van een Suez-zijkanaal, is de satire voorbij.