Cameron houdt de deur open

De lang verwachte brief van de Britse premier Cameron met voorstellen om de Europese Unie te hervormen is in lijn met wat hij al eerder aankondigde toen hij zijn mars tegen de Europese instituties begon. Dat was in januari 2013 met de ‘Bloomberg-speech’ waarin hij de Britse wensenlijst voor het eerst uiteenzette.

De toen voorgestelde aanpassingen zijn nu met de brief aan EU-president Donald Tusk meer geconcretiseerd, maar een ononderhandelbaar eisenpakket is het niet. Integendeel, de bereidheid om het gesprek aan te gaan met de Europese partners, wordt in allerlei toonaarden uitgesproken. Een opvallend verschil met de Bloomberg-speech is dat Cameron toen vooral het Britse belang vooropstelde, terwijl hij nu diverse keren zegt dat de door hem gewenste veranderingen in het belang zijn van Europa als geheel. Materieel verandert dit de Britse inzet niet, maar het is wel belangrijk voor de atmosfeer waarin de onderhandelingen straks gevoerd zullen gaan worden.

Camerons verlanglijst behelst vier punten: de Europese interne markt mag geen verschil maken tussen eurolanden en niet-eurolanden; concrete afspraken over het terugdringen van regelgeving; een grotere rol voor nationale parlementen bij Europese wetgeving; en beperken van het vrij verkeer van personen binnen de Unie. Bij een flink aantal van deze onderwerpen is een vergelijk mogelijk al was het maar – om een Engels woord te lenen – omdat er nogal wat window dressing in zit. Terugdringen van regelgeving is bijvoorbeeld een speerpunt van de nieuwe Europese Commissie.

Het grootste obstakel, ook getuige de reacties uit Brussel, is vooralsnog de wens van Cameron om het Europese principe van het vrij verkeer van personen aan banden te leggen. Dit raakt de fundamenten van de Europese Unie omdat hierdoor verschillende categorieën burgers kunnen ontstaan. Dit was juist wat het Verenigd Europa achter zich wilde laten. Maar ook hier geldt: het gaat om de precieze uitwerking. Met overgangsmaatregelen – iets wat Cameron suggereert – is een compromis niet onmogelijk.

Natuurlijk hangt het door Cameron beloofde referendum over het Britse lidmaatschap van de Unie als een zwaard van Damocles boven de komende onderhandelingen. Daarbij komt dat er al lang geen sprake meer is van louter Brits ongemak met de Europese Unie. Typerend waren de waarschuwende woorden van Europees commissaris Timmermans deze week dat de Unie vanwege een gebrek aan onderling vertrouwen ook zou kunnen stranden. De opgave van de Unie is de komende tijd dan ook veel groter dan alleen het oplossen van een Brits probleem.