Betalen met bankpas straks ook in ov

Bankpas en smartphone gaan de ov-chipkaart vervangen, zeggen vervoersbedrijven. In Rotterdam gebeurt dat als eerste.

Illustratie Stella Smienk

Pedro Peters, algemeen directeur van het Rotterdamse vervoersbedrijf RET, had graag willen beginnen met North Sea Jazz in juli 2016. Het leek hem mooi om kaartjes voor het muziekfestival in Ahoy te koppelen aan kaartjes voor het openbaar vervoer. Mensen kopen op internet een festivalkaartje en vinken de ov-optie aan. De barcode op de print bevat beide kaartjes en geldt als toegangsbewijs voor de metro van CS naar Ahoy.

Alleen: de voorverkoop voor North Sea Jazz van volgend jaar begint al over tien dagen. Te vroeg voor de RET. Maar bij de editie van 2017 kan het zeker, zegt Peters. Hij ziet veel opties voor combitickets: Transavia-vluchten naar Rotterdam The Hague Airport, supporters van marathonlopers. De route van de Rotterdamse marathon volgt immers de metrolijn. Volgens hem wordt betalen met een barcode de eerstvolgende nieuwe betaalwijze in het openbaar vervoer. Eind volgend jaar is die zeker ingevoerd. Voor betalen met een bankpas en betalen met een smartphone, wil hij geen startmoment noemen.

Maar het zou weleens onverwacht snel kunnen zijn. In de ‘kraamkamer’, een weinig opwekkende ruimte in het ondergrondse metrostation Oostplein, staat een proefopstelling met toegangspoortjes. Hier experimenteren RET, Translink Systems (TLS) en Thales met nieuwe betaalvormen in het openbaar vervoer. De proeven worden landelijk uitgevoerd in overleg met alle negen vervoersbedrijven en de banken. Het Rijk en andere overheden moeten de vernieuwingen deels financieren.

Het in Amersfoort gevestigde TLS is het bedrijf achter de ov-chipkaart. Die produceerde de huidige 14,3 miljoen ov-chipkaarten – goed voor 46 miljoen transacties per week – en beheren de 150 miljoen euro die reizigers op die kaarten hebben staan.

TLS-directeur Arco Groothedde, aanwezig bij de presentatie in de proefruimte: „Wij zijn formeel geen bank, maar we gedragen ons 100 procent volgens bankregels.” Thales levert de toegangspoorten en het netwerk voor NS, Connexxion en de vervoerders in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag.

Achteraf betalen

Een medewerker van TLS checkt met zijn bankpas in bij een van de neppoortjes. De lezer in het poortje registreert alleen wie hij is. Hetzelfde gebeurt bij het uitchecken. De ritprijsberekening gebeurt bij TLS in Amersfoort.

De reiziger ziet dat vrijwel meteen op een app op zijn telefoon. Het grote verschil is het moment van de berekening. Nu gebeurt dat in de kaartlezer bij het uitchecken. Straks gebeurt dat achteraf in Amersfoort.

Daardoor hebben bankpas, barcode of telefoon geen andere functie dan identificatie van de reiziger, en kunnen reizigers achteraf betalen. Vooraf saldo opladen is niet meer nodig. Wel moet de reiziger zich vooraf eenmalig laten registreren.

Voorwaarde voor invoering is dat de bankpas met de optie voor contactloos betalen (herkenbaar aan het wifi-icoon) veel meer wordt verspreid. Ook moeten alle 60.000 kaartlezers in Nederland geschikt worden gemaakt voor contactloos betalen en met een betrouwbare internetverbinding worden gekoppeld aan de centrale server. Volgens Peters wordt de landelijke dekking steeds beter. „De meeste bussen hebben al wifi of 3G, zelfs in Zeeuws-Vlaanderen.”

De snelheid van de transactie is cruciaal. Nu duurt inchecken 0,3 seconde. Dat mag geen halve seconde worden, want dan stokt de doorloop. Als binnen de maximale tijd geen verbinding tot stand komt, gaat het poortje toch open. Rijen bij de poortjes zijn een schrikbeeld voor de vervoerders. Een wanbetaler doorlaten nemen ze voor lief.

Gescheiden geldstromen

De bankpas gaat de ov-chipkaart vervangen, zeggen de betaalpioniers. Het gebruiksgemak is veel groter, ook voor toeristen. Ook als de smartphone het betalen overneemt, blijft de internationale standaard voor contactloos betalen leidend. De telefoon is dan de drager van die standaard.

Privacy is volgens de directeuren geen probleem. De geldstromen zijn strikt gescheiden. Groothedde: „Als je met je pas bij Albert Heijn betaalt bent je toch ook niet bang dat ze je bankrekening kunnen zien?”

Voor wie de tramrit niet met een bankpas wil betalen – of voor wie geen rekening heeft, zoals kinderen – blijft de chipkaart bestaan. Peters en Groothedde verwachten dat de ov-chipkaart nog wel tien jaar blijft bestaan. Peters: „We dringen niets op, we bieden meer opties. We hebben geleerd van het opheffen van de strippenkaart.”

Er zijn niet alleen voordelen voor de reiziger. Ook de vervoersbedrijven hebben voordelen van het nieuwe betaalsysteem. Op dit moment bestaat bijvoorbeeld 14 procent van de kosten van de vervoerders uit kosten voor het betaalsysteem. Dat moet naar 10 procent.