Zo werkt de tv van de toekomst

Het Medialab van TNO ontwikkelt technologieën voor nieuwe manieren om tv te kijken. Vijf trends.

Illustratie Pepijn Barnard

Waarom zou je zondag om zeven uur nog met je bord op schoot naar de eredivisie kijken? Een uurtje later kan ook, dankzij NPO Gemist. Of maandagmorgen op je mobiel in de trein. Pak je meteen de leukste fragmenten van Zondag met Lubach op YouTube mee.

De kijker verandert. Zo kijken twee van de drie mensen onder de 25 jaar online video op Netflix, YouTube en Popcorn Time. En veranderen de kijkers, dan volgen de adverteerders. Dan moeten de zenders mee.

Nou kan je de kijker proberen te verleiden met unieke en innovatieve programma’s. Die willen ze wel zien, live. Denk aan het Eurovisie Songfestival. Champions League bij SBS 6. The Voice bij RTL 4. Maar er is nog een manier om te zorgen dat (jongere) kijkers de tv weer relevant vinden: vernieuw de manier waarop ze kunnen kijken. Biedt de kijker de mogelijkheden die hij al kent van websites en apps. Zorg dat hij kan meedoen, controle heeft, kan kiezen wat hij ziet, kan vinden wat hij zoekt.

Met zulke vragen houden dertig mediaonderzoekers van TNO in Den Haag zich bezig. Het Medialab van TNO werkt voor bedrijven in binnen- en buitenland, van de publieke omroep en RTL tot Sanoma en British Telecom. Van het budget van TNO komt driekwart uit de markt; de rest van de overheid (zie inzet). Voor sommige projecten is er ook geld van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek. Publiek gefinancierde projecten worden meestal beschikbaar voor de hele sector, aldus TNO.

In het lab in Den Haag zie je de televisie van de toekomst. Niet de programma’s, niet wát we kijken, maar hóe we gaan kijken. Nathalie van Schie, Rob Koenen en Arjen Veenhuizen van het Medialab van TNO geven een toelichting op vijf projecten die de tv in de toekomst relevant zouden kunnen houden. Die projecten maken (live) televisie:

1 Democratischer

Hoe democratisch zou live tv zijn als ieder- een kan bijdragen aan de uitzending? Denk aan interactieve livestreaming-apps als Periscope of Meerkat, maar dan overzichtelijker, van betere kwaliteit en geïntegreerd in professionele verslaggeving. Dat is de app ‘Cameraad’ die het Medialab van TNO dit jaar heeft gebouwd samen met NU.nl (Sanoma).

Hoe werkt het? Een gebruiker van Cameraad maakt live video-opnamen en stuurt die aan NU.nl. Op een webpagina, een virtuele regiekamer, komen alle streams binnen. De redactie kiest een verslag en zet dat door naar een openbare site. Daar zit een kleine vertraging in, om rottigheid te voorkomen. De regisseur kan buiten beeld feedback geven aan filmers.

NU.nl experimenteerde eerder dit jaar met Cameraad tijdens de Tour de France en de Bevrijdingsfestivals in mei. Binnenkort wordt de dienst opgenomen in de NU.nl-app. De ontwikkeling van Cameraad werd mede gefinancierd door het Stimuleringsfonds, dat circa 80.000 euro betaalde, de helft van het budget. Cameraad is ook beschikbaar voor andere nieuwsmedia.

2 Persoonlijker

Je bent onderweg, je hebt tien minuten en je wilt het laatste nieuws weten. Niet in de vorm van een lijstje koppen, maar als een nieuwsbulletin op tv. Samen met RTL Nieuws bouwde TNO een prototype van een gepersonaliseerd journaal, News Genius, op basis van het materiaal van RTL Nieuws. Hou je van economisch nieuws en niet van sport? Dan biedt het persoonlijke bulletin meer jaarcijfers dan voetbaluitslagen.

Hoe persoonlijk moet je het maken? Tijdens een test van RTL en TNO bleken sommige testers overweldigd door alle keuzes. Niet iedereen wil zelf alles instellen. Het automatisch personaliseren bleek lastig, vertelt Rob Koenen. Elk onderwerp moet automatisch worden ‘verrijkt’ met bijvoorbeeld trefwoorden.

De News Genius-proef, met 55.000 euro subsidie van het Stimuleringsfonds, was leerzaam, zegt Koenen. Maar het zal nog wel even duren eer kijkers een eigen journaal kunnen samenstellen. „De prioriteiten van RTL Nieuws liggen nu anders.” De redactie is druk met het in september gestarte 24/7-nieuwskanaal RTL Z.

3 Toegankelijker

Voor slechthorende jonge kijkers die nog niet kunnen lezen, heeft TNO met de Nederlandse publieke omroep een automatische doventolk ontwikkeld. Het is een animatiefiguurtje, een vrolijke dinosaurus, die een programma in gebarentaal kan vertalen. Op Werelddovendag, 26 september, zond NPO Zappelin eenmalig een aflevering uit van Het Zandkasteel (NTR) die de ‘dovendino’ vertaalde. Hij maakt zijn gebaren op basis van programmascripts en gebruikt voor elke persoon die op tv aan het woord is een andere kleur. Volgens TNO is nog veel onderzoek nodig voordat dit op grote schaal kan worden ingevoerd. De NPO zoekt financiering voor verder onderzoek.

4 Selectiever

Bij sommige sportwedstrijden of concerten gebeurt er zoveel tegelijk dat kijkers op tv slechts een fractie van alles meekrijgen. Iedereen ziet wat de regisseur selecteert. Het kan anders: TNO en BBC ontwikkelen een techniek waarbij de kijker zelf bepaalt welk onderdeel van het geheel hij ziet.

Het werkt als Google Maps: je begint met een kaart van een land. Als je inzoomt op een regio en een stad is de kaart eerst onscherp, daarna verschijnen de details. De kaart is verdeeld in ‘tegels’ die je alleen hoeft te laden als je inzoomt op dat stukje.

De techniek van TNO en BBC biedt dezelfde functionaliteit, maar dan met video. Nathalie van Schie van TNO pakt een iPad met een totaalshot van een concert van de Berliner Philharmoniker. Ze zoomt in op de houtblazers. De fluiten en hobo’s komen meer in beeld, scherp, in vol detail. In de toekomst moet je ook hun geluid beter horen na het inzoomen.

TNO heeft met de BBC heeft een proef gedaan tijdens de Gemenebest Spelen. Een interactieve video toont een grote turncentrum in Glasgow, vol oefeningen verspreid over de hal. Wie inzoomt op rekstok, balk of paard ziet turners in meer detail. TNO praat nu verder met partijen „om de stap naar implementatie te maken”.

5 Informatiever

Lang een grote belofte: het ‘second screen’. Gebruik het scherm van de smartphone of tablet om meer informatie te krijgen over een programma (of een commercial). Het grootste probleem bij gelijktijdig gebruik van tv en tweede scherm is de synchronisatie van het aanbod: wat je op de tv ziet, moet gelijklopen met wat je op je telefoon of tablet bekijkt.

Software van andere leveranciers gaat vooral uit van een tweede scherm met tekst, graphics of stilstaand beeld. TNO daarentegen werkt aan een ‘second screen 2.0’ met bewegend beeld.

Onderzoeker Arjen Veenhuizen zet de tv aan: Engels voetbal. Op zijn tablet ziet hij dezelfde wedstrijd, maar kan hij een ander camerastandpunt selecteren. De synchronisatie vindt plaats via wifi, de tv is ook aangesloten op internet. Zo, zegt Veenhuizen, zou een zender als FOX Sports zijn abonnees extra diensten kunnen bieden.

De technologie zit in de nieuwe HbbTV-standaard, dat is de standaard voor ‘smart’ en ‘connected’ televisies. Die standaard wordt vanaf 2016 of 2017 ondersteund in vrijwel alle smart-tv’s die in Nederland te koop zijn. Dat is het moment waarop omroepen de kijker dit soort nieuwe, ‘relevantere’ tv kunnen voorschotelen.