VS en Israël zijn weer vriendelijk

Iran vormde een splijtzwam in de relatie tussen Israël en de VS. Nu zijn Netanyahu en Obama de verbittering voorbij.

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu en de Amerikaanse presidentBarack Obama, gisteren tijdens hun ontmoeting in het Witte Huis.

Israël en de VS willen snel terug naar normaal. Dat was de boodschap maandag, bij de eerste ontmoeting in dertien maanden tussen de Amerikaanse president Obama en de Israëlische premier Netanyahu. Ze spraken elkaar over Iran, de gespannen situatie in Israël en de Palestijnse gebieden en over verhoging van de Amerikaanse militaire steun aan Israël.

Het bezoek moest vooral de lucht klaren. Gedurende het grootste deel van 2015 zorgde Netanyahu’s felle verzet tegen het nucleaire akkoord met Iran voor ijzige verhoudingen tussen de twee leiders. „Het is geen geheim dat de premier en ik een ernstig verschil van mening hadden over deze beperkte kwestie”, zei Obama voor aanvang van de besprekingen met gevoel voor understatement.

„Maar we willen geen van beiden dat Iran een kernwapen krijgt of destabiliserende activiteiten ontplooit. We gaan dus proberen te kijken waar we het wél eens zijn.”

De twee wisselden glimlachend enkele handdrukken. Netanyahu benadrukte dat hij de twee-statenoplossing voor het Israëlisch-Palestijnse conflict in principe steunt – ook al trok hij die in maart in twijfel. Obama zei dat hij „voortvarend” van start wil met de onderhandelingen over een tien jaar durend militair steunprogramma aan Israël. Volgend jaar loopt het huidige programma af, dat sinds 2006 voorzag in 3,1 miljard dollar per jaar voor onder meer het Israëlische raketschild. Israël vraagt een verhoging naar 5 miljard dollar, jaarlijks gedurende tien jaar.

Het afsluiten van een jaar van verbittering en wantrouwen leek evenwel het belangrijkste doel van de bijeenkomst. In de aanloop naar de Israëlische verkiezingen hield Netanyahu in maart op uitnodiging van de Republikeinen een donderende speech in het Congres. Hij vergeleek Iran met nazi-Duitsland en noemde het akkoord een pad naar een atoombom voor Iran. Obama weigerde Netanyahu tijdens zijn bezoek te ontmoeten.

In de zomer moest de pas herkozen Israëlische premier vervolgens knarsetandend toekijken hoe het akkoord tussen Iran, de VS en vijf andere mogendheden onder euforie getekend werd. In oktober hield Netanyahu voor de Algemene Vergadering van de VN vervolgens nogmaals een tirade tegen het akkoord en Iran. Obama was niet bij die speech aanwezig; gedurende al die maanden spraken de twee elkaar maar één keer, per telefoon.

Vertrouwen herstellen

Maar inmiddels lijkt Netanyahu zich bij de feiten van het akkoord neer te hebben gelegd. Hij is er nu eerder bij gebaat het vertrouwen te herstellen en het akkoord te gebruiken om zich ter compensatie van extra militaire steun te verzekeren.

Ook Obama kan goed toe met één hoofdpijndossier minder in het Midden-Oosten. Na het mislukken van de Israëlisch Palestijnse vredesbesprekingen in 2014 en met het einde van zijn ambtstermijn in zicht, heeft Obama geleerd zich tot het minimaal haalbare te beperken. Zeker gezien de hoog opgelopen spanning in Israël na recente steekpartijen was het Obama’s inzet, zeiden medewerkers vooraf, te praten over deëscalatie. Netanyahu kwam de president tegemoet door te zeggen dat hij de twee-staten oplossing niet uit het oog heeft verloren.

Maar beide leiders blijven van mening verschillen over het akkoord met Iran. De continuering van het lang lopende militaire steunprogramma was daarom precies het agendapunt dat Obama en Netanyahu nodig hadden. Het nieuwe programma zou tot 2026 lopen – misschien wel twee Amerikaanse presidenten dan wel Israëlische premiers verder. Het toont dat de betrekkingen tussen de VS en Israël van eerder dateren en langer doorgaan dan een diepgaand verschil van opvatting tussen twee leiders met een beperkte ambtstermijn.

„Ik wil u bedanken voor deze gelegenheid, om ons bondgenootschap, dat sterk is, verder te versterken”, zei Netanhyahu.