‘Je stemgedrag is van invloed op hoe je rijdt’

Dat schreef de Vlaamse krant Het Nieuwsblad vorige week

De aanleiding

Voor welke partij je stemt, heeft invloed op hoe je je gedraagt op de weg. Dat schreef de Vlaamse krant Het Nieuwsblad vorige week. De krant schreef dit in een artikel over de promotie van Alexander D’Hondt, die het verband tussen stem- en rijgedrag onderzocht. Hij zei in Het Nieuwsblad: „Kiezers opdelen in links en rechts, het is in grote mate mogelijk als het over verkeersveiligheid gaat.”

Waar is het op gebaseerd?

Econoom D’Hondt vroeg voor zijn master aan de Vrije Universiteit Brussel aan kiezers hoe zij zich gedragen in het verkeer. Rechtse stemmers (Open Vld, N-VA) blijken het minst op te hebben met verkeersveiligheid en willen het minst weten van bijvoorbeeld een alcoholslot of een snelheidsbegrenzer. Te hard rijden onder bepaalde omstandigheden is niet per se rechts gedrag, daarin scoren ook linkse kiezers (Belgische PvdA) hoog. Stemmers op centrumpartij CD&V zeggen het minst vaak de maximumsnelheid te overtreden.

En, klopt het?

Veilig Verkeer Nederland kent geen vergelijkbare onderzoeken naar het verband tussen rij- en stemgedrag, zegt een woordvoerder. Ook de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid en het CBS hebben daarover geen cijfers.

De studie doet Kees Aarts, hoogleraar politicologie (Universiteit Twente), denken aan het Nationaal Kiezersonderzoek uit 1977. Daarin werd de stemmer gevraagd naar huisdieren – „de vraag is nu bijna een running gag onder politicologen”. Enkele uitkomsten: het bezit van twee of meer honden was vooral voor PvdA’ers, kattenbezitters hadden een voorkeur voor het CDA

Leuke weetjes, vindt Aarts, maar het causale verband ziet hij niet. „Politieke voorkeuren kunnen snel veranderen. Als je doordenkt, kom je in vreemde knopen terecht. Worden mijn buren linkser als ze vaker op mijn hond passen? Ga ik anders autorijden als ik bij de volgende verkiezingen van partij wissel?”

Het is onwaarschijnlijk. „Maar psychologisch gezien zou ik het ook niet helemaal uitsluiten”, zegt verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen. „Kiezers stemmen op een partij omdat ze punten ondersteunen die zij belangrijk vinden. Onbewust schuift hun houding ten opzichte van de punten waar ze het minder mee eens zijn toch op naar de partij van hun keus. Zo is het ook met gedragingen, al vind ik de suggestie van een verband tussen stemmen en rijden misleidend.”

De uitkomst van het onderzoek sluit aan bij vooroordelen: rechtse doorrijders, gezagsgetrouwe christen-democraten. Tertoolen: „Dat heeft wel enige grond. Het is niet vreemd te veronderstellen dat het aantal leaserijders onder VVD’ers relatief hoog is en dat onder stemmers op GroenLinks meer gebruikers van deelauto’s zijn. De VVD had het plan voor 130 kilometer per uur op snelwegen bewust als leuk dingetje voor de kiezers. Partijen weten welk type bij hen hoort.”

Ook hoogleraar Aarts vindt het te gemakkelijk om te lachen om het onderzoek. „De samenhang tussen politieke voorkeur en rijgedrag is hiermee aangetoond, ondanks weggelaten variabelen. Het onderzoek kan interessant zijn voor wie politiek gedrag probeert te verklaren aan de hand van niet-politieke factoren. Geslacht, leeftijd en woonplaats kunnen iets zeggen over standpunten, maar ook factoren die nog verder van politiek afstaan, zoals rijgedrag.”

Conclusie

Alexander D’Hondt deed onderzoek naar hoe Vlaamse kiezers zeggen zich op de weg te gedragen. Wie rechts stemt, maakt zich minder zorgen over verkeersveiligheid dan wie links stemt. Maar met de onderzoeksresultaten is nog niet aangetoond dat politieke voorkeur ook beïnvloedt hoe iemand zich in het verkeer gedraagt. We beoordelen die stelling als ongefundeerd.