Geheime diensten vissen de terrorist niet uit de vluchtelingenstroom

Zitten er jihadisten onder de vluchtelingen die naar de Europa komen? Er is geen compleet beeld.

Eind september had terreurbestrijder Dick Schoof nog een geruststellende boodschap. Verhalen over IS-terroristen in de vluchtelingenstromen waren uit de lucht gegrepen, zei de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid. Hij had geen informatie „dat zich in de migratiestromen vanuit het Midden-Oosten en Noord-Afrika grote aantallen jihadisten bevinden, die opzettelijk naar Europa worden gestuurd.”

Gisteren, bij de verschijning van het jongste ‘dreigingsbeeld’ van antiterreurdienst NCTV, had Schoof een wat andere boodschap. Nog steeds is niets gebleken van terroristen onder de tienduizenden vluchtelingen in opvanglocaties. Maar hij schreef ook: de Europese inlichtingendiensten hebben geen compleet beeld van de honderdduizenden vluchtelingen die het Europese Schengengebied binnenstromen. „Deze beperking [...] bemoeilijkt het zicht op eventuele aanwezigheid van jihadisten binnen de vluchtelingenketen en de daadwerkelijke dreiging die zij vormen”, aldus Schoof.

Kwade bedoelingen

PvdA-Kamerlid Jeroen Recourt reageert verontrust. „Wie eenmaal het Schengengebied met kwade bedoelingen binnenkomt, kan toch ook weer gemakkelijker Nederland binnenkomen”, zegt hij. Het Kamerlid wil van Schoof weten waarop de terreurbestrijder precies doelt met zijn „cryptisch bericht” van gisteren. „Is er een probleem met de screening in Nederland, in andere Schengenlanden of in alle Schengenlanden? Geen van de drie opties is acceptabel.”

Ook de CDA-fractie reageert kritisch. Kamerlid Mona Keijzer toonde zich zaterdag al bezorgd in De Telegraaf over een bericht van die krant. Die meldde dat een onbekend aantal IS-beulen die zich aan gruwelijkheden in Syrië hebben schuldig gemaakt, nog vrij rondloopt in Nederland. En dan is er ook nog de waarschuwing van de Syrische activist Abu Mohammed (27). Die vertelde de Tweede Kamer vorige week dat een hoge IS-functionaris zich onder de vluchtelingen had gemengd. Hij zou onderweg zijn naar Nederland of Duitsland.

Daarbij voegt zich nu het NCTV-rapport over de, op z’n minst, niet-complete screening van vluchtelingen die Europa binnenkomen. „Ook dat baart ons zorgen”, aldus een fractiewoordvoerster van het CDA.

Een ander opmerkelijk gegeven uit het NCTV-rapport van gisteren betreft de dreiging, of niet-dreiging, van naar Nederland terugkerende jihadisten. Lange tijd zag de antiterreurdienst hen als het belangrijkste gevaar. Hun mogelijke trauma’s op de slagveld en de gevechtstrainingen die ze wellicht hadden gevolgd, zouden hen, eenmaal terug, tot tikkende tijdbommen maken.

140 Nederlanders vechten mee

Zowel in het vorige als het huidige dreigingsrapport relativeert de dienst van Schoof de dreiging van terugkerende jihadisten. Vastgesteld is „dat van de meeste terugkeerders in de huidige groep geen geweldsdreiging uitgaat. Het betreft hier vaak personen die teleurgesteld zijn door hun ervaringen in de strijdgebieden.”

„Dat zou goed nieuws kunnen zijn”, zegt PvdA’er Recourt. „Kennelijk gaat het daarbij om mensen die met hooggestemde idealen naar het kalifaat zijn vertrokken en in Syrië of Irak gedesillusioneerd zijn geraakt.”

Wie terugkeert naar Nederland, treft een iets ander land aan dan pakweg anderhalf jaar jaar geleden. Toen werd nog openlijk voor IS gedemonstreerd, zoals in de Haagse Schilderswijk. Dat gebeurt nu niet meer, aldus de NCTV: „Een jaar na de beruchte pro-IS-demonstraties in Den Haag en Amsterdam is dan ook geen sprake meer van openlijke jihadistische manifestaties in Nederland. Ook online is de openlijke jihadistische manifestatie afgenomen.”

Anders is het gesteld met de achterblijvers op het Syrische of Iraakse slagveld: de naar schatting 140 Nederlanders die meevechten met Al-Qaeda, Al-Nusra, IS of andere strijdgroepen. Steeds meer van hen maken promotie, schreef de NCTV in het dreigingsbeeld afgelopen zomer. De antiterreurdienst voegt er nu aan toe: „Enkele Nederlanders hebben zich daar aangesloten bij subgroepen van IS die gericht zijn op het plegen van aanslagen in het Westen.” Het zinnetje deed diverse media gisteravond concluderen dat de terreurdreiging voor Nederland is toegenomen. De NCTV stelt die echter nog steeds op „substantieel”.

Goed én slecht nieuws, ten slotte, heeft de NCTV ook over extreem-rechts. Partijen als de Nederlandse Volks Unie (NVU) zitten, voorzover de betrokken inlichtingendiensten weten, niet achter het geweld tegen asielzoekerscentra, zoals onlangs in Woerden. Anderzijds wordt het lastig zulke incidenten te voorkomen als het geweld van individuele personen of los georganiseerde verbanden komt.