Spandoeken oké, maar geweld – dat niet

Steenbergen protesteert tegen de komst van een azc. Het dorp wil geen honderden asielzoekers en de politiek luistert niet. Sander Booij probeert het protest te leiden. Op een nette manier.

Sander Booij wil de burger "informeren in het landschap waar het COA regeert".

Het haardvuur in de woonkamer brandt stilaan uit. Sander Booij (23), op de bank van zijn ouderlijk huis, heeft er geen oog voor. Zeven berichten op zijn telefoon, alleen al het afgelopen half uur. Allemaal dorpsgenoten die hem vragen: hoe nu verder?

Zelf hoorde Booij het nieuws ook pas één dag eerder, toen de lokale krant belde. Of hij al had gehoord dat de gemeente 200 tot 300 asielzoekers wil opvangen op verschillende locaties. En dat daar maandag een bijeenkomst over zou zijn. 

De vorige, op 21 oktober, was flink uit de hand gelopen. Toen ging het nog over maximaal 600 asielzoekers. Er werd gejoeld en gescandeerd in een overvolle sportzaal. Van de 21 insprekers waren de meesten tegen. Een van de voorstanders, een vrouw, werd uitgejouwd: „daar moet een piemel in”. Het debat leek gekaapt door onbekende jongemannen. Harde-kernjongens van Feyenoord, van de extreem-rechtse NVU, ging het gerucht. Het Brabantse Steenbergen werd symbool van vreemdelingenhaat en ontspoorde democratie.

Ditmaal hoopt de gemeente op een rustiger verloop. Ze kwam met een nieuw plan. Niet zeshonderd vluchtelingen opvangen naast een basisschool, het oorspronkelijke idee. Maar twee- tot driehonderd, vooral gezinnen, op meer locaties. Bij de inspreekavond, in de raadszaal, mogen maximaal 120 mensen naar binnen, mits aangemeld.

Booij meldde zich snel aan. En hij postte meteen een oproep via zijn Facebookpagina ‘Steenbergen in Verzet’. Zo zouden ook de andere groepen, onderverdeeld in Facebookcommunity’s als ‘Geen azc in Stb’ en ‘AZC-alert Steenbergen’, de boot niet missen. Hij fietste naar het gemeentehuis en vroeg via de griffier om buiten de zaal tv-schermen te plaatsen. Doen we niet, kreeg hij te horen. Wie er niet in komt, moet thuis via internet kijken. „Dat is vragen om moeilijkheden”, denkt Booij. „Natuurlijk gaan al die mensen niet naar huis.”

Booij scrollt over zijn telefoon en glimlacht. „Ah, hier ben ik heel blij mee.” Hij toont een overzichtje, toegestuurd door de griffier, met het jaarlijkse aantal asielzoekers met een status in Steenbergen: zes in 2007, 41 in 2015. Booij had erom verzocht. „Hieruit blijkt dat de gemeente al voldoet aan haar humanitaire plicht. Kan ik mooi gebruiken bij het inspreken maandag.”

Weggezet als fascist

Aarzelend ging Sander Booij akkoord met een interview. Hij zag wat er gebeurde met een stadsgenoot die zich in de media bekend maakte als tegenstander van een azc. Die werd op sociale media meteen weggezet als fascist. Iemand hoeft op Twitter maar #nvu achter je naam zetten. Terwijl: Booij is alleen voor vreedzaam protest. „Wel spandoeken, geen graffiti. En al helemaal geen geweld.”

Vluchtelingen moeten in de regio opgevangen worden, niet in Europa, vindt Booij. En zeker niet in een klein dorp met nog geen 25.000 inwoners. De meeste vluchtelingen zijn islamitisch. Steenbergen is overwegend katholiek. „Dan heb je het gewoon over verschillende waarden en normen.” En hij zegt niet zomaar wat, hij heeft zich erin verdiept. Hij heeft de koran gelezen, boeken over de islam.

Twaalf jaar was Booij toen hij wist dat de politiek wel wat voor hem was. Op zijn vijftiende werd hij vrijwilliger bij de PVV. Booij houdt van rechtvaardigheid, en die is er niet altijd. Hij staat dan op. Dat was al zo als iemand iets naars zei over zijn verstandelijk beperkte zusje. En nu met de komst van de vluchtelingen gaat het in zijn ogen net zo onrechtvaardig. Zonder overleg verschijnen overal opvangcentra, gedicteerd door het centraal orgaan opvang asielzoekers (COA). Regentesk gedrag van de overheid, noemt hij dat. Het enige wat Booij daartegen kan doen is het verzet kanaliseren. De burger bij de hand nemen, „informeren in het landschap waar COA regeert”.

De techniek leerde hij op zijn studie bestuurskunde. Hij kreeg er onderwezen hoe je een WOB-verzoek indient (Wet Openbaarheid Bestuur) en gebruikte die kennis meteen om uit te zoeken wat in Steenbergen de plannen waren voor asielopvang. Alle mailverkeer tussen de gemeente en COA lag binnen een paar dagen op zijn deurmat. Die informatie speelde hij begin dit jaar door naar Anita Hendriks van het landelijke platform AZC-alert en voilà, Sander Booij was woordvoerder AZC-alert Bergen op Zoom, Steenbergen en Woensdrecht.

Het bieden van „eerste hulp bij azc” is nu zijn belangrijkste taak. In de regio, maar ook daarbuiten. Dat is nodig als gemeenten met opvangplannen „de overvaltechniek” gebruiken: het centraal orgaan opvang asielzoekers vraagt een gemeente of er een opvang kan komen en een week van te voren worden de burgers ingelicht. Die kunnen dan niet veel meer doen. „Wij helpen lokale bewoners een Facebookpagina te openen, proberen verschillende groepen bij elkaar te brengen. Het verzet moet uit de mensen zelf komen, anders heeft het geen zin.”

In Steenbergen rommelde het al voordat het hele asieldebat op de agenda stond. „Het is hier bestuurlijk een zooitje”, legt Booij uit. Eerst moest de burgemeester, een linkse vrouw uit Delft, het veld ruimen na ruzie met de gemeentesecretaris en anderen. Tot onvrede van de bevolking. „Ze was een vrouw van het volk, werd hier op handen gedragen” zegt Booij. Een minder populaire plaatsvanger, door velen gezien als ‘kil’ en ‘afstandelijk’, nam het roer over. En de gemeente wilde geen motoragent meer beschikbaar stellen om de ‘kleine tour’ te begeleiden, de jaarlijks terugkerende kinderfietstocht rond het dorp. En dan stond ook nog eens buslijn 102 naar Bergen op Zoom op punt van verdwijnen.

Verzet in de dorpsgemeenschap

En toen stond dat asielzoekerscentrum op de agenda. Een officieel verzoek van het COA had de gemeente Steenbergen nog niet gekregen, maar het college vond het wel nodig vast een standpunt in te nemen. Hiertegen verzet organiseren is in Steenbergen niet moeilijk. Fusiegemeente Steenbergen is een hechte gemeenschap. Alleen al de dorpskern waar Booij woont, Nieuw-Vossemeer, telt drie buurtverenigingen. Bij gevoel van onrechtvaardigheid komt de gemeenschap in verzet. Bij de laatste verkiezingen voor Provinciale Staten stemde 20 procent van de Steenbergers op de PVV, landelijk 11 procent.

Via Facebook kregen Booij en anderen honderden steunbetuigingen. Om hun verzet een gezicht te geven riepen ze op tot een tocht voorafgaand aan de informatiebijeenkomst. De tocht van het marktplein naar de sporthal verliep vreedzaam. „Een paar mensen staken fakkels aan, meer gebeurde er niet.” Booij maakte foto’s. Het beeld van een protesterende moeder met kinderwagen verscheen prominent op de Facebookpagina van ‘Geen Azc in Stb’. „Ook dat is belangrijk voor de beeldvorming.”

Wie later in de sporthal verantwoordelijk is geweest voor het gejoel en de leuzen zegt Booij niet te weten. Hij distantieert zich van elke vorm van geweld en vindt het jammer dat een kleine groep raddraaiers zulke dingen doet. „De voorstanders van de azc’s spinnen daar garen bij.”

Waren het volgens de burgemeester vooral oproerkraaiers van buiten, Steenbergenaren hebben daar zo hun twijfels over. Ook Booij denkt dat het vooral inwoners zelf waren. NVU-leden heeft hij niet gezien, hooligans ook niet. „En natuurlijk, het ging heel ver. Dat is niet te rechtvaardigen.” De spreekster die zo werd aangevallen „noemde de andere partij nazi’s en ze ging over haar spreektijd heen” zegt hij, „ik kan de emotie van dat moment wel begrijpen.”

Die emoties hingen volgens hem samen met angst voor asielzoekers, maar óók speelde het „regenteske gedrag” van de overheid mee. „Burgers willen zich bemoeien met wat er in hun stad of dorp gebeurt, ze willen erbij betrokken worden en dat gebeurt in Steenbergen niet. Dát is precies het probleem. We hebben het gevoel dat het azc wordt doorgedrukt.”

„Die coalitie hier is een ons-kent-ons-clubje hè”, zegt de moeder van Sander Booij, inmiddels aangeschoven bij de open haard. Daar wordt breed weerstand tegen gevoeld, zegt ze. Maar gaat het om zoiets gevoeligs als een asielzoekerscentrum, dan blijven bewoners in zo'n gemeenschap graag anoniem. Haar zoon durft zijn nek uit te steken, daar is ze best trots op.