Groot verkiezingsfeest in Birma met onzekere afloop

De parlementsverkiezingen zijn ordelijk verlopen. Grote vraag is hoeveel zetels de partij van Aung San Suu Kyi krijgt en hoe het leger dit keer reageert.

Kyi Myaung (83) bracht zijn stem uit in Rangoon. Kiezers krijgen inkt op een vinger om dubbel stemmen te voorkomen.

Geen van de duizenden Birmezen voor het hoofdkantoor van de Nationale Liga voor Democratie (NLD) in Rangoon weet of Aung San Suu Kyi de eerste vrije landelijke verkiezingen in 25 jaar gewonnen heeft. Dat maakt niets uit. Ze feesten en zingen. Ze zetten de flitsen van hun mobiele telefoons aan en zwaaien ermee rond, als een zwerm vuurvliegjes, op de beat van de stampende partijliederen. Mannen wrijven tranen uit hun ogen. Vrouwen zetten hun peuters op de schouders. Boeddhistische monniken, die niet mogen stemmen en zich afzijdig dienen te houden, mengen zich in de menigte.

Een bezoek aan het kantoor van de NLD kwam iemand nog maar enkele jaren geleden te staan op achtervolgingen door mannen van de special branch, de gevreesde geheime dienst. Wie het kantoor te vaak bezocht, riskeerde arrestatie, marteling en opsluiting. Politiek was gevaarlijk. Maar gisteren was politiek feest.

Geliefde leider vertoont zich niet

De geliefde leider Aung San Suu Kyi vertoont zich echter niet. Er zijn nog te weinig stemmen geteld, de situatie is te ongewis en de belangen te groot om nu vroegtijdig de overwinnaar uit te hangen. Ze laat het speechen over aan U Tin Oo (88), een oud-militair die tijdens de junta overstapte naar de NLD. Hij wordt genoemd als mogelijk presidentskandidaat.

Birma is een democratie in slowmotion. Het zal dagen tot twee weken duren voordat de stemmen van de ruim dertig miljoen stemgerechtigden op een van de 91 partijen die meedoen in dit grote en arme land verzameld en geteld zijn.

Eén ding is zeker: Aung San Suu Kyi wordt niet de nieuwe president, aangezien haar zoons de Britse nationaliteit hebben. De grondwet, opgesteld door de junta in 2008, verbiedt dat iemand in zo’n geval president wordt. Wat ook vaststaat: het leger reserveert, ongeacht de uitslag, een kwart van de zetels in het Lagerhuis en het Hogerhuis voor zichzelf.

Als het nieuwe parlement bijeenkomt, begint in februari de procedure om een president te kiezen. Het leger, het Lagerhuis en het Hogerhuis mogen alle drie één kandidaat nomineren. Dan wordt er gestemd. De winnaar wordt president, de twee verliezers vicepresident.

In de laatste vrije verkiezingen, gehouden in 1990, behaalde de NLD 80 procent van de zetels. Voor het militaire bewind was dat reden de uitslag naar de prullenbak te verwijzen en de ‘Dame’ jarenlang onder huisarrest te plaatsen. Als de NLD opnieuw zo’n monsterzege behaalt, wordt Aung San Suu Kyi machtig. Aangezien het leger al een kwart van de zetels binnen heeft, zal de NLD 65 procent van de verder verkiesbare zetels moeten winnen om in het parlement over een meerderheid te beschikken die vervolgens haar voorkeurskandidaat als Birmees president kan aanwijzen.

Aung San Suu Kyi heeft al gezegd dat ze een plek zal innemen die boven de president staat. Wat dat betekent, is onduidelijk. Mogelijk zal ze de NLD leiden en parlementsvoorzitter worden. In Birma heeft die veel macht. Of ze blijft op de achtergrond en benoemt een marionet die haar besluiten uitvoert.

Overigens twijfelen behoorlijk wat Birmezen aan de belofte van het leger dat het een grote NLD-overwinning zal respecteren.

Als de NLD onder de 65 procent van de beschikbare zetels uitkomt, zal Aung San Suu Kyi samenwerking met andere partijen moeten zoeken. Gedacht wordt dat enkele belangrijke etnische partijen haar zullen steunen om toch een NLD-president te benoemen. Waarschijnlijk is dat zo, maar Aung San Suu Kyi heeft zich bij etnische minderheden weinig populair gemaakt. Ze kwam in hun ogen te weinig op voor hen bij conflicten met het leger en de regering over landrechten en de aanleg van grote mijnen, dammen en pijpleidingen die door hun gebied liepen.

Regerende partij verliest zeker

Naast de 25 procent van het leger doet ook een proxypartij van het leger mee aan de verkiezingen: USDP. In deze partij zitten veel oud-militairen. Nu regeert de USDP nog, aangezien de NLD de niet-vrije verkiezingen van 2010 boycotte. Dat de USDP flink zal verliezen staat vast. Als ze een meerderheid krijgt, zal dat voor Birmezen het bewijs zijn dat er gefraudeerd is. Maar als de USDP verliest en de NLD geen meerderheid behaalt, wordt het spannend. Samen met de 25 procent van het leger, die in uniform in het parlement in hoofdstad Naypyidaw zitten, en steun van nationalistische etnische partijen kan de USDP ervoor zorgen dat Thein Sein president blijft.

Voor de miljoenen aanhangers van Aung San Suu Kyi zou dat als bedrog voelen. Gaan zij dan demonstreren? Hoe reageert het leger in dat geval? Is Aung San Suu Kyi bereid om te onderhandelen met Thein Sein en het leger? De kans op onrust en instabiliteit is dan reëel.