De stekelige charme van Damian Lewis

De ster van Homeland, Damian Lewis, speelt de wrede koning Henry VIII in Wolf Hall. Hij geeft hem menselijke trekjes.

Damian Lewis excelleert in het spelen van nerveuze ongemakkelijkheid.

Meer nog dan zijn rode haar is het de hees schurende stem die Damian Lewis zo herkenbaar maakt als acteur. Ook in Wolf Hall, de miniserie die vanaf vanavond op NPO 2 wordt uitgezonden: de historische BBC-serie over de zestiende-eeuwse staatsman Thomas Cromwell, die adviseur wordt van koning Henry VIII, gespeeld door Lewis.

Het van nature schorre stemgeluid van Lewis (44) geeft de grillige potentaat een verraderlijk menselijk trekje. De man buldert niet, hij lijkt te fluisteren. Maar Lewis klinkt nu eenmaal zoals mensen klinken als ze fluisteren. Henry VIII is een belangrijke rol, maar wel een bijrol voor de ster van Homeland. De hoofdrol is voor Mark Rylance, die schittert als de stoïcijnse en zwijgzame Cromwell, die met zijn dunne lippen en onbewogen blik de klappen van de machtigen incasseert, alvorens zelf zijn plan te trekken.

Het schitterend vormgegeven Wolf Hall, een bewerking in zes afleveringen van de romans Wolf Hall en Bring up the bodies van Hilary Mantel, toont hoe Engeland zich ondanks complotten en dreigementen losmaakt van Rome en de katholieke kerk. En dat alleen omdat de echtgenotes van de koning hem geen zoon schenken en hij steeds wil scheiden. Aanvankelijk is Lewis nog een speelse vorst, die schertsend met Cromwell omgaat. Maar als zijn onvrede groeit, worden zijn bevelen wreder en dodelijker.

Zo’n gelaagde rol past de karakteracteur Lewis uitstekend. Van huis uit is hij een gedegen toneelacteur. Na zijn opleiding, afgerond in 1993, was hij jarenlang verbonden aan de Royal Shakespeare Company. Zijn jongensdroom was, vertelt hij in interviews, om het theater te veroveren en te vernieuwen. Het werd, na zijn doorbraak bij miniserie Band of Brothers in 2001, een carrière die wordt gedomineerd door werk in Amerika voor film en tv.

Lewis excelleert in het spelen van nerveuze ongemakkelijkheid en stekelige charme. Als hij glimlacht oogt hij altijd wat dwaas, de mondhoeken te hoog opgetrokken, alsof hij het niet helemaal meent. Al die tegenstrijdigheden in zijn voorkomen en optreden maakten van sergeant Nicholas Brody in Homeland zo’n fenomenale rol. Het leverde Lewis een Emmy op – en een etentje bij president Obama.

In dat spectaculair goede eerste seizoen van Homeland hield Lewis het raadsel van zijn personage knap intact. De kijker moest gissen: was Brody’s ondoorgrondelijkheid het trauma van zijn acht jaar gevangenschap door Al-Qaeda, was het de afkeer die hij voelde van de heldendom die hem werd opgedrongen of was het niet meer dan sluwe berekening? Alleen de kijker zag hoe hij zich bekeerde tot de islam en thuis in de garage stiekem zijn matje uitrolde om te bidden.

Homeland dankzij Life

De casting voor deze rol had hij ongetwijfeld mede te danken aan het feit dat hij in de serie Life ook een man speelde die lang gevangen had gezeten en moeite had weer in het gareel van de maatschappij te komen. Lewis speelde rechercheur Charlie Crewes, die levenslang heeft gekregen voor moord, en na twaalf jaar onschuldig blijkt. Hij krijgt miljoenen smartengeld en zijn baan terug. Life (uit 2007) was een misdaadserie waar de makers van The Mentalist goed naar hebben gekeken. In beide series wordt elke aflevering een moordzaak opgelost, terwijl de onthechte held tegelijkertijd werkt aan een persoonlijk project: Crewes is op zoek naar de collega’s die hem een kunstje hebben geflikt.

Lewis had zichtbaar lol in het spelen van de lichte toetsen bij Crewes, die een obsessie voor vers fruit ontwikkelt en zichzelf met zelfhulptapes en het lezen van zenboeken van wraakfantasieën probeert te weerhouden. Het was niet genoeg om het aangename Life levensvatbaar te houden. Na twee seizoenen was het over. Wellicht lag het ook aan Lewis, die misschien te ongrijpbaar en te weinig aaibaar is om een titelheld te zijn waarmee een breed publiek zich identificeert. Hij mist in ieder geval de charismatische jongensachtigheid waarmee parfummodel Simon Baker The Mentalist zeven seizoenen overeind hield.

Maar in januari krijgt hij een nieuwe kans. Dan start de dramaserie Billions, dat de nieuwe hitserie van Showtime moet worden. Lewis is de baas van een machtig hedge fund, die wordt bestreden door openbare aanklager Paul Giamatti (Sideways). Dat is een acteerduel om naar uit te kijken.