Aung San Suu Kyi verslaat het leger

Oppositiepartij koerst in eerste vrije verkiezingen in 25 jaar aan op verpletterende zege.

Aung San Suu Kyi nadat zij een eerste- voorzichtige-reactie had gegeven op de verwachte verkiezingsuitslag. Foto LYNN Bo Bo/ EPA

De vorige keer dat Aung San Suu Kyi met een monsterscore de Birmese verkiezingen won, zat ze eenzaam thuis opgesloten. Nu, 25 jaar later, kan ze de overwinning wel vIeren met duizenden aanhangers. In de loop van de ochtend betrad Aung San Suu Kyi een geïmproviseerd podium voor het partijkantoor van haar Nationale Liga voor Democratie en sprak de menigte toe. In haar woorden was ze nog voorzichtig. „Ik denk dat jullie de uitslag wel weten”, zei de Nobelprijswinnares. „Ik vraag aan iedereen die niet gewonnen heeft de uitslag te respecteren. Het is net zo belangrijk om de kandidaten die niet gewonnen hebben niet te provoceren”.

Maar haar opgetogen uitstraling en de reactie van het publiek waren duidelijk: Aung San Suu Kyi heeft overtuigend gewonnen van de militairen die sinds 1962 het land regeren en hun politieke vazallen. Uit officieuze cijfers van waarnemers en lokale journalisten die over het hele land de telling van de stemmen volgen blijkt dat de NLD op veel plaatsen de regeringspartij heeft verpletterd, met soms wel 90 procent van de stemmen.

Woordvoerder U Win Htein van de Nationale Liga voor Democratie (NLD) toonde zich tegenover buitenlandse journalisten minder bescheiden dan zijn grote baas. „Volgens de eerste informatie die wij binnenkrijgen uit verschillende dorpen winnen wij met 70 procent van de stemmen”, aldus de woordvoerder. De kiescommissie maakte vanmorgen de eerste uitslagen bekend: de NLD bleek in 15 van de 16 districten te hebben gewonnen. Later vandaag zouden meer resultaten volgen.

Leger erkent nederlaag

De partij van het leger, de Unie voor Solidariteit en Ontwikkelingspartij, gaf enkele uren later het verlies toe. „We hebben procentueel meer verliezen dan overwinningen”, zei waarnemend partijvoorzitter Htay Oo. Eerder erkende USDP-partijprominent Shwe Mann dat hij in zijn district ook verloren had van de NLD-kandidaat.

Hoe groot de NLD-overwinning uiteindelijk is, moet nog blijken. Birma is een democratie in slowmotion. Het zal nog dagen tot weken duren voor de stemmen van de ruim dertig miljoen stemgerechtigden op een van de 6.000 kandidaten van 91 partijen die meedoen in dit grote en arme land verzameld en geteld zijn.

Eén ding is zeker: Aung San Suu Kyi wordt niet de nieuwe president, aangezien haar zoons de Britse nationaliteit hebben. De grondwet, opgesteld door de junta in 2008, verbiedt dat iemand in zo’n geval president wordt. Wat ook vaststaat: het leger reserveert, ongeacht de uitslag, een kwart van de zetels in het Lagerhuis en het Hogerhuis voor zichzelf.

Als het nieuwe parlement bijeenkomt, begint in februari de procedure om een president te kiezen. Het leger, het Lagerhuis en het Hogerhuis mogen alle drie één kandidaat nomineren. Dan wordt er gestemd. De winnaar wordt president, de twee verliezers vicepresident.

In de laatste vrije verkiezingen van 1990, behaalde de NLD 80 procent van de zetels. Voor het militaire bewind was dat reden de uitslag naar de prullenbak te verwijzen. Aung San Suu Kyi was zo populair dat de junta niks beters wist dan haar jarenlang onder huisarrest te plaatsen. Het deed nimmer af aan haar status.

Een plek boven de president

Daar het leger al een kwart van de zetels binnen heeft, zal de NLD tweederde van de verder verkiesbare zetels moeten winnen om in het parlement over een meerderheid te beschikken die dan haar voorkeurskandidaat als Birmees president kan aanwijzen.

Aung San Suu Kyi heeft al gezegd dat ze bij een grote winst een plek boven de president zal innemen. Wat dat betekent, is onduidelijk. Mogelijk zal ze de NLD leiden en parlementsvoorzitter worden. In Birma heeft die veel macht. Of ze blijft op de achtergrond en benoemt een marionet die haar besluiten uitvoert. De meningen over een baas boven de president zijn verdeeld. Sommige Birmezen zien het als strijdig met de constitutie.

In Birma wordt volop gespeculeerd over de marionet van Aung San Suu Kyi. NLD-partijbaas U Tin Oo wordt genoemd, aangezien hij eerst in het leger zat alvorens zich bij de NLD te voegen. Zijn leeftijd, 88 jaar oud, werkt niet in zijn voordeel. Ook Shwe Mann zou kans maken. Hij komt van de USDP, maar werd in augustus door het leger met veel machtsvertoon afgezet omdat hij als partijvoorzitter een te onafhankelijke koers zou varen. Ook de naam van de persoonlijke arts van Aung San Suu Kyi duikt op.

Mocht het uiteindelijke resultaat voor de NLD toch tegenvallen — lees: minder dan tweederde van de resterende zetels — dan zal Aung San Suu Kyi samenwerking met andere partijen moeten zoeken. Gedacht wordt dat enkele etnische partijen haar zullen steunen om toch een NLD-president te benoemen. Ook al heeft Aung San Suu Kyi zich bij etnische minderheden weinig populair gemaakt. Ze kwam in hun ogen te weinig voor hen op bij conflicten met het leger en de regering over landrechten en de aanleg van grote mijnen, dammen en pijpleidingen die door hun gebied liepen.

Stemmen in stromende regen

Op verkiezingsdag zelf werd minder stilgestaan bij fraude en machtsspelletjes. De vreugde over de relatief vrije verkiezingen overheerste. Toen de stembussen om vier uur sloten, brak de hemel open in Rangoon. De stortbui verhinderde duizenden Birmezen niet zich te verzamelen voor het hoofdkantoor van de NLD.

Ze feestten en zongen. Ze zetten de flitsen van hun mobiele telefoons aan en zwaaiden ermee rond, als een zwerm vuurvliegjes, op de beat van de stampende partijliederen. Mannen wreven tranen uit hun ogen. Vrouwen zetten hun peuters op de schouders.

Een bezoek aan het kantoor van de NLD kwam iemand nog maar enkele jaren geleden te staan op achtervolgingen door mannen van de special branch, de gevreesde geheime dienst. Wie het kantoor te vaak bezocht, riskeerde arrestatie, marteling en opsluiting. Politiek was gevaarlijk. Maar gisteren was politiek feest.