Hoe ziet de nieuwe macht in Birma er uit?

Foto EPA

Om de gevolgen van de uitslag te begrijpen is eerst wat kennis van het Birmese staatsrecht nodig. Aung San Suu Kyi kan geen president worden. Artikel 59F van de Grondwet, opgesteld door de junta in 2008, verbiedt dat. De president mag geen kinderen hebben die een buitenlandse nationaliteit bezitten. De zoons van Aung San Suu Kyi zijn Brits.

Ook belangrijk: het leger reserveert, ongeacht de uitslag, 25 procent van de zetels in het Pyithu Hluttaw, het Lagerhuis, als in het Amyotha Hluttaw, het Hogerhuis. Als het parlement in nieuwe samenstelling in februari bijeenkomt, begint de procedure om een president te kiezen. Het leger, het Lagerhuis en het Hogerhuis mogen allen één kandidaat nomineren. Dan wordt er gestemd. De winnaar wordt president, de twee verliezers vicepresident.

Er zijn drie scenario’s:

1. De Nationale Liga voor Democratie behaalt een monsteroverwinning

In de laatste vrije verkiezingen, gehouden in 1990, behaalde de partij van Aung San Suu Kyi 80 procent van de zetels. Voor het militaire bewind was dit reden om de uitslag naar de prullenbak te verwijzen en de ‘Dame’ jarenlang onder huisarrest te plaatsen. Als de NLD opnieuw zo’n monsterzege behaalt, wordt Aung San Suu Kyi machtig. Aangezien het leger al een kwart van de zetels binnen heeft, zal de NLD 65 procent van de nu verder verkiesbare zetels moeten winnen om in het parlement over een meerderheid te beschikken die vervolgens haar voorkeurskandidaat als Birmees president kan aanwijzen.

Aung San Suu Kyi heeft al gezegd dat ze een plek zal innemen die boven de president staat. Wat dat betekent, is onduidelijk. Mogelijk zal ze de NLD leiden en parlementsvoorzitter worden. In Birma heeft die namelijk veel macht. Ook een optie: ze blijft op de achtergrond en benoemt een marionet (haar persoonlijke arts is volgens Birmese media in beeld) die haar besluiten uitvoert. Voor Birmezen is dit niet zo’n gekke constructie: er wordt gedacht dat oud-juntaleider Than Shwe de afgelopen jaren op deze manier het land controleerde.

Overigens twijfelen behoorlijk wat Birmezen aan de belofte van het leger dat het een grote NLD-overwinning zou respecteren. Ze wijzen naar de gebeurtenissen in augustus. Toen omsingelde het leger het kantoor van Shwe Mann, parlementsvoorzitter en op dat moment leider van regeringspartij Unie voor Solidariteit en Ontwikkelingspartij. Deze partij is sterk gelieerd aan het leger. Maar Shwe Mann zou te veel een onafhankelijk koers zijn gaan varen. Het leger handelde zoals het leger altijd handelt, zegt men in Birma: door agressief in te grijpen en Shwe Mann af te zetten als partijleider. Dit zou het bewijs zijn dat de generaals uiteindelijk geen serieuze tegenmacht dulden.

2. De Nationale Liga voor Democratie wint, maar minder overtuigend

Als de NLD onder de 65 procent van de beschikbare zetels uitkomt, zal Aung San Suu Kyi samenwerking met andere partijen moeten zoeken. Gedacht wordt dat enkele belangrijke etnische partijen haar zullen steunen om toch een NLD-president te benoemen. Waarschijnlijk is dat zo, maar Aung San Suu Kyi heeft zich bij etnische minderheden weinig populair gemaakt. Ze kwam in hun ogen te weinig op voor hen bij conflicten met het leger en de regering over landrechten en de aanleg van grote mijnen, strekdammen en pijpleidingen die door hun gebied liepen. Ook nemen enkele politici van etnische partijen het Aung San Suu Kyi kwalijk dat de NLD in hun kiesdistricten ook kandidaten opstelde en zo de concurrentiestrijd aanging.

3. De USPD behaalt een onverwacht goed resultaat

Naast de 25 procent van het leger doet ook een proxy-partij van het leger mee aan de verkiezingen: USDP. In deze partij zitten militairen die hun uniform hebben omgeruild voor een overhemd. Nu is de USDP nog de regerende partij van het land, aangezien de NLD bij de niet-vrije verkiezingen van 2010 niet meedeed. Dat de USDP flink zal verliezen staat vast. Als de USDP een bizarre uitslag haalt, zoals een meerderheid, zal dit voor Birmezen bewijs zijn dat er gefraudeerd is. Maar als de USDP verliest en uitkomt op circa 20 procent van de zetels en de NLD geen meerderheid behaalt, wordt het spannend. Samen met de 25 procent van het leger, die ook in uniform in het parlement in hoofdstad Naypitaw zitten, en steun van nationalistische etnische partijen zoals de Rakhine National Party kan de USDP zorgen dat Thein Sein president blijft.

Voor de miljoenen aanhangers van Aung San Suu Kyi zal dit als bedrog voelen. Gaan zij dan demonsteren? Hoe reageert het leger in dat geval? Is Aung San Suu Kyi dan bereid om te onderhandelen met Thein Sein en het leger? De kans op onrust en instabiliteit is in dit scenario zeer reëel.