Wat meer voor de baas, wel zo eerlijk

Hij werd ingehuurd om puin te ruimen bij de vastgoedtak van SNS Reaal. Maar toen het bedrijf ontdekte dat hij zich extra liet betalen door de managers onder hem, deed de bank aangifte.

Buck Groenhof werkte dertig jaar in de bankenwereld. Tegenwoordig maakt hij met zijn hond lange wandelingen over de hei. Foto Lars van den Brink

Buck Groenhof heeft in zijn kantoor in Utrecht nog maar net zijn computer opgestart als hij in de deuropening een man in een zwart jack ziet staan – een FIOD-medewerker. „U bent aangehouden”, hoort hij. Ineens ziet hij meer zwarte jassen. Later hoort hij dat ze deze 12 februari 2012 om half tien ook zijn huis in een rustige straat in Hilversum binnenvielen. Zijn vrouw en studerende dochter waren thuis. Stuk voor stuk onderzocht de FIOD zijn dichtbundels en elpees. Zijn computers en administratie gingen mee.

Hij belandt in een detentiecentrum in Houten. Drie dagen in een cel met niet veel meer dan een plank en een deken. Dan zes weken in het huis van bewaring in Nieuwegein. Om de paar dagen wordt hij voor verhoor naar het hoofdkantoor van de FIOD in Utrecht gebracht. Geen krant krijgt hij te lezen, alleen zijn advocaat mag hij zien. Ruim zes weken in beperking is lang. „Buitenproportioneel”, zegt zijn advocaat Jeroen Soeteman „ten opzichte van wat hem wordt verweten”.

Brucht Klaas Jacob Groenhof (Rotterdam, 1960) is dan dertig jaar werkzaam voor banken als ABN, ING en Credit Lyonnais. Bij SNS Reaal werd hij als zelfstandige ingehuurd. De bank deed aangifte. Hij wordt nu verdacht van valsheid in geschrifte, witwassen, oplichting en niet-ambtelijke omkoping in georganiseerd verband. Hij zou zichzelf en zijn zakenrelaties hebben bevoordeeld en de bank voor ruim een miljoen euro aan kickbacks hebben benadeeld.

Na bijna drie jaar komt de strafzaak die de naam Mount Nepal meekreeg voor de rechter in een eerste regiezitting. Wat gebeurde er eigenlijk? Een reconstructie op basis van verslagen, rapporten en gesprekken.

Meesters

In de zomer van 2009 lukt het de directie van vastgoedbank Property Finance van bank en verzekeraar SNS Reaal maar niet om de grote vastgoedverliezen te stoppen. In Leusden werken meesters in het binnenhalen van vastgoedleningen, maar geen van hen leerde hoe je er weer van afkomt. De organisatie is een chaos. „We moesten doorpakken en de beste resources te pakken zien te krijgen, een herstructureringscoryfee. Dat werd dus Buck Groenhof”, verklaart directeur Jaap van Dijk van de vastgoedbank later bij de FIOD.

Groenhof komt via adviesbureau Boer & Croon. Hij heeft kort, gemillimeterd grijs haar en een bril. Groeide op in Zeeland. Een netwerker is hij. Een regelaar. Overal kent hij wel mensen. Hij huurt ze in voor klussen. Zelfs als Groenhof en twee SNS-directeuren eens ’s avonds bij Antwerpen met pech langs de snelweg staan en de wegenwacht niet komt opdagen, zegt hij: „Ik ken nog wel iemand.” De andere twee lachen. Hij altijd met zijn mannetjes. Binnen 20 minuten komt een auto voorrijden. Een Brabander met een chauffeursbedrijf. Groenhof kent hem nog uit zijn ING-tijd.

Al meteen die eerste zomer ziet hij hoe slecht de vastgoedbank er voor staat en dat er zo veel fouten worden gemaakt dat het „naar fraude stinkt”. Dat vertelt hij zijn collega’s. Hij praat in uitroeptekens. Niemand, ook nu niet, zegt dat hij zijn werk niet goed doet. Maar geliefd maakt hij zich niet.

Terwijl hij puin ruimt, de vastgoedportefeuille met een miljard euro per jaar verkleint en malversaties laat onderzoeken in dossiers van vastgoedklanten als Roger Lips en Richard Homburg, plakken geruchten over fraude aan hém. Altijd weer die geruchten. Nevenactiviteiten. Relatiegeschenken.

Interne onderzoeken spreken hem steeds vrij. Ook voor vergoedingen die Groenhof en zijn zakenrelaties elkaar zouden toeschuiven, vindt de bank na onderzoek, „geen concrete aanknopingspunten”, stelt de veiligheidsafdeling van SNS Reaal op 20 april 2011.

Precies hier gaat iets mis.

Groenhof verdient 300 euro bruto per uur, later iets meer. Maar omdat hij 35 procent moet afstaan aan Boer & Croon houdt hij minder over dan managers op lagere posities. En dan krijgen die in oktober 2010 ook nog eens een tariefsverhoging van de bank – en hij niet. Dat steekt.

Rond die tijd maakt hij met twee senior managers een ‘nivelleringsafspraak’. Hij vraagt of ze per gewerkt uur 50 euro (Hans A.) dan wel 37,50 euro (Leo S.) aan hem willen afdragen. Wel zo eerlijk. Zij doen dat.

Twee anderen die hij inhuurt, onder wie zijn secretaresse, gaan Groenhof betalen voor zijn zakelijke diensten – coaching, advies. Hij helpt hen, of heeft hen in het verleden zakelijk geholpen. Toen konden ze hem niet betalen. Nu wel. Als hun tarieven na een tijdje verhoogd worden, gaan ze per uur ook meer aan hem betalen. Dit alles blijkt uit hun verklaringen in het strafrechtelijk onderzoek.

Alle managers verklaren dat de fees geen voorwaarde waren voor een contract. Het verzoek kregen ze pas als ze al binnen waren. Een vijfde manager heeft zelfs verklaard dat hij zélf aanbood Groenhof maandelijks te betalen, los van zijn uurtarief, vanwege de zakelijke hulp van Groenhof in eerdere jaren. „Een ereschuld”, noemt Pieter G. het.

Pieter G. draagt op zijn beurt zeven managers voor bij de vastgoedbank. Zij gaan ‘de Groningers’ heten. Hij vraagt hun een deel van hun uurtarief aan hem af te dragen, soms al voor ze binnen zijn. Hij heeft het over ‘een bemiddelingsfee’. Een deel van die vergoeding is voor een bemiddelaar die de Groningers weer aan G. voorstelde. Zo gaat dat nu eenmaal in de wereld van de zelfstandigen, verklaren de betrokkenen achteraf.

Van de eerste vijf managers aan wie G. een deel van het uurtarief vraagt, zou Groenhof geen weet hebben. Later hoort die er van. G. biedt dan aan om van het geld dat hij van de Groningers kreeg, een deel aan Groenhof te betalen. Nogmaals, een ereschuld.

In totaal ontvangt Groenhof vanaf eind 2010 zo ruim een miljoen euro aan onderlinge vergoedingen. „Onacceptabel” noemt toenmalig financieel bestuurder Ference Lamp van SNS Reaal het als een FIOD-medewerker hem ernaar vraagt. „Een flagrante schending van de gedragscode”, verklaart partner Jos Zandhuis van Boer & Croon. Hij heeft het over de gedragscode van zijn adviesbedrijf.

Maar of het strafbaar is, zal de rechter moeten bepalen. SNS Reaal is steeds tot op hoog niveau op de hoogte van het aantal managers dat wordt ingehuurd, hun onderlinge verwantschap, de uurtarieven, de tariefsverhogingen, het aantal gewerkte uren. Het bedrijf denkt en beslist steeds mee. Alle contracten, benchmarken en tariefsverhogingen worden medeondertekend door meestal directeur Jaap van Dijk, financieel directeur Jack Mondt of een senior jurist van de vastgoedbank.

Tropenjaren

Begin 2012 wil Groenhof ermee stoppen. Tropenjaren. De bank dringt aan dat hij blijft en verlengt zijn contract. Maar dan, een paar maanden later, zijn daar weer nieuwe geruchten en publiciteit eromheen. Nu wil toezichthouder DNB dat hij vertrekt. Op 22 oktober 2012 krijgt hij een aanbevelingsbrief mee waarin de vastgoedbank hem prijst om zijn „specifieke kennis van zaken, zijn tomeloze energie en volhardendheid”.

Pas na zijn vertrek duiken de facturen op. De precieze aanleiding is onduidelijk, maar de bank laat een intern mailboxonderzoek doen bij de top van de vastgoedbank. Het huurt onderzoeksbureau Integis en technologiebedrijf Fox-IT in. Het vraagt Groenhofs gegevens op bij alle Nederlandse financiële instellingen. De onderzoeken kosten de bank ruim een miljoen euro.

Een week na de nationalisatie doet SNS Reaal aangifte. Bovenop de strafzaak claimt de bank van Groenhof een betaling van ongeveer een miljoen euro die hij als kickbacks zou hebben ontvangen. Maar handreikingen worden afgewezen en vervolgens laat de bank tot twee keer toe voor miljoenen beslag leggen op zijn bezittingen. De laatste keer in augustus van dit jaar, voor een veelvoud van de vergoedingen: 10,3 miljoen euro. Het bedrijf staat Groenhof niet toe de rekeningen van zijn advocaten en belasting te betalen, zeggen zijn advocaten. SNS Reaal Holding zegt in een reactie dat Groenhof dit „tegen redelijke voorwaarden” wel had kunnen doen.

Na zijn vrijlating komt Groenhofs leven stil te staan. Zijn moeder overlijdt en hij heeft haar niet meer kunnen spreken. Hij komt niet meer aan werk, raakt depressief en een psychiater stelt een posttraumatische stress-stoornis vast. De vergoedingen vindt hij gerechtvaardigd. Tegenover de bank had hij er misschien wat opener over kunnen zijn. Maar dat verklaart niet waarom de bank nu elke toenadering weigert. Hij was het juist die het bedrijf waarschuwde. De problemen oploste. De beerput opende! Hij denkt aan de honderden miljoenen die SNS Reaal op klanten had kunnen verhalen. Daar deden ze niets mee. Te groot. Te omvangrijk. En dus werd hij de man met de onwenselijke boodschap. Zijn zaak leidde af van waar het echt om draait. Dat willen ze graag zo houden, denkt hij.