Mail jij nog na zes uur?

Overwerken kan slecht zijn voor je gezondheid. Verschillende bedrijven proberen werknemers daarom ‘verplicht’ minder te laten werken. Door ‘s avonds e-mailen te verbieden, bijvoorbeeld.

Bij Heldergroen, een Haarlems communicatiebureau, worden de bureaus elke dag om zes uur automatisch omhoog getakeld zodat niemand meer door kan werken. Foto’s Mieke Meessen

Nog even snel een mailtje openen op de bank en beantwoorden in bed. Zeker met een smartphone is zo’n ‘overwerkmail’ zo gestuurd.

Maar niet alle werkgevers zien dit graag. In België wordt momenteel onderzocht of het e-mailverkeer tussen ambtenaren na zes uur ’s avonds kan worden stilgelegd. Als deze proef doorgaat, zal een groep van ruim tweeduizend werknemers ’s avonds geen toegang meer hebben tot de bedrijfsmail. Hiermee hoopt de overheid een einde te maken aan het hoge aantal burn-outs onder ambtenaren, dat de laatste jaren alleen maar is toegenomen. Dit geldt ook voor Nederland: in 2014 werd langdurig verzuim in 33 procent van de gevallen veroorzaakt door stress, bleek uit een onderzoek van ArboNed. Het jaar daarvoor was dat nog 29 procent.

Onbereikbaar mogen zijn

Onze zuiderburen staan niet alleen in het bestrijden van overwerkmails: bij Volkswagen kunnen er geen bedrijfsmails verstuurd worden naar Duitse werknemers na kwart over zes, tenzij het managers of bestuursleden zijn.

En vorig jaar besloot BMW dat werknemers in Duitse vestigingen onbereikbaar mochten zijn op afgesproken tijden. Sommige mensen kiezen ervoor om in de avonduren niet bereikbaar te zijn, maar andere dagdelen zijn ook mogelijk. Wel moet dit altijd worden afgestemd met de leidinggevende. Het recht op onbereikbaarheid is onderdeel van hun Mobile Working-programma, vergelijkbaar met Het Nieuwe Werken.

Van Kooten en De Bie waren hun tijd in 1986 ver vooruit:

:

Inmiddels doen er 23.000 werknemers aan mee. Uit een onderzoek dat werd uitgevoerd onder de pilotgroep, bleek dat 72 procent een betere balans had gevonden tussen werk en privé.

Deze maatregelen zijn er niet voor niets: wetenschappelijk onderzoek laat zien dat overwerken slecht kan zijn voor de gezondheid. Zo publiceerden onderzoekers van de universiteit van Hamburg afgelopen zomer een studie waaruit bleek dat mensen die langer bereikbaar moeten zijn voor werk, meer stress ervaren. Proefpersonen hadden tijdens de uren dat ze beschikbaar waren meer cortisol – het hormoon dat wordt aangemaakt bij stress – in hun bloed dan wanneer ze vrij waren. En dat kan op lange termijn weer leiden tot bijvoorbeeld slaapproblemen, hoofdpijn of neerslachtigheid.

Een ander recent onderzoek van de universiteit van Texas toonde aan dat ook ons humeur beïnvloed wordt door e-mails na werktijd. Berichten die negatief verwoord zijn, of veel tijd kosten om de beantwoorden, wekken bij veel mensen irritatie op. Niet iedereen is vervolgens in staat dat gevoel los te laten, concludeert de studie. Kortom: ook het gezin heeft er last van.

Uit een recent onderzoek van OESO blijkt dat ruim 28 procent van de Nederlanders in dienstverband structureel overwerkt. Al komt haast niemand boven de 50 uur uit. Moeten Nederlandse werkgevers het e-mailverkeer ook stilleggen in de avonduren? Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt aan Tilburg University, denkt van niet.

Het heeft iets ouderwets om e-mail na zes uur te verbieden. Alsof mensen tegenwoordig niet ook via andere kanalen communiceren.

 Bovendien past het niet in de Nederlandse arbeidscultuur, waar werknemers juist steeds meer zelf willen bepalen. „In januari 2016 gaat de Wet Flexibel Werken in, een nieuwe wet die juist hamert op meer vrijheid voor de werknemer; ook als het gaat om werktijden.”

Volgens Wilthagen moeten we vooral kritischer kijken naar ons eigen gedrag op de werkvloer. „Werken is topsport in Nederland: we moeten een hoge arbeidsproductiviteit halen om ons welvaartsniveau op peil te houden. Maar in tegenstelling tot echte topsporters, nemen wij vaak te weinig rust.”

Vier tips voor minder stress, ook in je vrije tijd:

Zes uur? Bureau omhoog

Ondernemer Sander Veenendaal (38) herkent dat. Maar in zijn bedrijf worden nog maar weinig ‘overwerkmails’ gestuurd. Sterker nog: er wordt over het algemeen helemaal niet meer gewerkt na zessen.

Voordat Veenendaal ruim tien jaar geleden voor zichzelf begon, werkte hij op verschillende reclamebureaus waar overwerken doodnormaal was. Niet omdat het altijd noodzakelijk was, maar simpelweg omdat het zo hoorde. Dat moest anders, vond hij. Daarom heeft Heldergroen, het Haarlemse communicatiebureau dat hij oprichtte, bureaus die elke dag om zes uur automatisch omhoog getakeld worden door een zelfgemaakt systeem.

Leuk idee, maar helpt het ook? Werknemers kunnen thuis tenslotte ook hun laptop openslaan. „Klopt, maar dat gebeurt zelden. Zelf check ik wel eens mijn e-mail op mijn telefoon, maar mijn team mailt bijna nooit ’s avonds.” Toch werkt dit systeem niet voor iedereen, erkent hij. Een paar teamleden hadden moeite om te werken binnen de opgelegde grenzen. „Uiteindelijk gaat het om focus. We doen creatief werk, vaak in teamverband. Dus als je maar tot zes uur werkt moet het wel gebeuren vóór die tijd.”

Na zes uur gaan de bureaus omhoog:

Wilthagen vindt het een interessant experiment. „Blijkbaar is dit bedrijf er dankzij een symbolische maatregel in geslaagd een culturele omslag te maken. Als je dat eenmaal bereikt hebt, hoeven die bureaus niet eens meer de lucht in, lijkt mij.”