Stop de moorden, weg met het Spaanse machismo

Tienduizenden Spanjaarden betogen tegen het veelvuldige geweld tegen vrouwen.

„Het zijn geen doden, het zijn moorden”, schreeuwt een groepje studenten op deze zonnige zaterdagmiddag in het centrum van Madrid. Samen met vele tienduizenden Spanjaarden (volgens de organisatie een half miljoen) strijden ze tegen het diepgewortelde machismo in de Spaanse samenleving.

Jaarlijks sterven er in Spanje tientallen vrouwen door het geweld van hun echtgenoot of ex-partner. In 2015 staat de teller officieel op 47 doden. „Dit zijn dus gewoon moorden. En iedereen weet dat het er in de praktijk nog veel meer zijn”, zegt de Baskische Ruth Villaverde voor een spandoek met de tekst ‘Ni uno mas’. „Het moet stoppen. Iedere moord is er één te veel.”

Tientallen in het zwart geklede vrouwen houden zich dood.

De feministische beweging bracht in de Spaanse hoofdstad een mensenmassa bijeen die in een lang lint van de Paseo del Prado naar Plaza España liep. Aan het begin van de mars hielden voor het ministerie van Gezondheid, Sociale Zaken en Gelijkheid tientallen in het zwart geklede vrouwen zich dood. Daarmee stonden ze symbool voor de slachtoffers van huiselijk geweld. „Het is zaak dat de politiek met serieuze plannen komt waarmee wordt afgedwongen dat vrouwen dezelfde rechten hebben als mannen. De mannen voelen zich nog altijd verheven boven vrouwen. Dáár zit het probleem”, stelt Mariluz González, één van de organisatoren. „Als mannen meer verdienen dan vrouwen, dan houd je dat in stand.”

Spaanse regeringen hebben de voorbije decennia op allerlei manieren geprobeerd het beeld van de machocultuur bij te stellen. Het Zuid-Europese land hield dat imago over aan de dictatuur van Francisco Franco (1939-1975) waarin van vrouwen werd verwacht dat ze kinderen baarden, kookten en schoonmaakten.

De afgelopen veertig jaar beleefde Spanje een inhaalslag. Zo werd in 2004 een Wet tegen Vrouwenmishandeling ingevoerd, kwam er een ministerie van Gelijkheid en werd de abortuswet aangepast. „Maar het is allemaal niet voldoende gebleken”, stelt González. „Sterker nog, het geweld neemt maar toe. Dagelijks worden er door 266 vrouwen aangiften van mishandeling gedaan. Andersom meldden mannen zich vrijwel nooit.”

Tussen de duizenden vrouwen lopen in Madrid ook talloze mannen, en kinderen. 

Er gaat in Spanje ook dit jaar geen week voorbij zonder dat een vrouw in huiselijke kring door geweld om het leven wordt gebracht. „Dat kan zo niet langer”, zegt Antonia Barroso, die met een groepje oudere vrouwen uit Granada meeloopt in de mars tegen machismo. Ze doet dat als eerbetoon aan haar in 1997 overleden achternichtje Ana Orantes. Die had destijds de moed om tijdens een televisieprogramma openlijk te praten over de mishandelingen die ze in veertig jaar huwelijk had ondergaan. Haar ex-man nam wraak voor die publieke vernedering, overgoot haar met benzine en verbrandde haar levend. „De dood van Ana was verschrikkelijk”, zegt Barroso. „Maar door haar zijn er wel veel meer vrouwen opgestaan.”

Barroso groeide zelf op in een tijd waarin vrouwen amper voor zichzelf konden opkomen. „Of ik zelf weleens klappen heb gehad? Laten we het erop houden dat ik thuis ook een machoman heb zitten”, zegt ze glimlachend, terwijl ze een bord met No! in handen houdt. „In het verleden was een groot onderscheid in de rolverdeling tussen man en vrouw heel gewoon. Veel mannen wisten niet beter. Maar dat moet veranderen. Het is niet langer te accepteren dat er klappen worden uitgedeeld. Maar helaas denkt niet iedereen er zo over. Mijn man vindt het maar niks dat ik hier ben.”

Tussen de duizenden vrouwen lopen in Madrid ook talloze mannen die eveneens walgen van huiselijk geweld. De Madrileense onderwijzer Jorge Fernández is één van hen. „Nee, ik heb mijn vrouw nog nooit geslagen”, zegt hij. „Dat zal ik ook nooit doen. Het heeft ook te maken met een kwestie van opvoeding. Op school probeer ik de leerlingen bij te brengen dat onderling respect tussen de man en vrouw heel belangrijk is. Maar het machismo zit diepgeworteld. Ik merk dat de nieuwe generatie ook daarvan niet verschoond is. Op sociale media als Facebook en Whatsapp bedreigen jongens de meisjes met van alles. Een gevaarlijke ontwikkeling.”

‘Tegen het machogeweld’, staat er op dit spandoek aan de voorgevel van het gemeentehuis.

Even verderop staat de Baskische Ruth Villaverde. Ze heeft haar man en twee kinderen (van vier en zes) thuisgelaten. „Mijn oma was helemaal afhankelijk van haar man. Toen ze van hem scheidde moest de pastoor er aan te pas komen, anders zou ze geen cent krijgen. Ik sta volledig anders in het leven. Ik woon samen met mijn partner zonder dat we getrouwd zijn. Vrouwen moeten ook voor zichzelf opkomen. En voor anderen. Als een ander geweld gebruikt, dan moet je niet wegkijken. Dat taboe moet worden doorbroken. Ik heb mijn buurman eens aangegeven omdat die zijn moeder sloeg. Als die vrouw dat dan later zelf weer ontkent, dan houdt alles op.”

De massa zet zich verder in beweging en passeert het gemeentehuis. Manuela Carmona, de vrouwelijke burgemeester van Madrid, steunt de mars. ‘Tegen het machogeweld’, staat er op een reusachtig spandoek aan de voorgevel. Tal van andere politici zijn in de Spaanse hoofdstad één in de afwijzing van machismo. Op 20 december zijn er verkiezingen. Voor mannen én vrouwen.