Na lange ruzie een asieldeal

De Duitse coalitiepartijen zijn het nu eens over versnelde uitzetting van afgewezen asielzoekers uit de ‘veilige’ Balkanlanden.

Migranten, zojuist aangekomen in Duitsland, op weg naar een registratiepunt in het Beierse Simbach.

Wekenlang hebben ze geruzied voordat er donderdag een akkoord lag tussen de Duitse coalitiepartijen CDU/CSU en SPD over de versnelde uitzetprocedure van asielzoekers die niet in Duitsland mogen blijven. Het gaat voornamelijk om asielzoekers uit de Balkan. Bij de aanscherping van de asielwet zijn die landen ‘veilig’ verklaard. In theorie weten de asielzoekers binnenkort binnen drie weken waar ze aan toe zijn. Duitsland verwacht dit jaar tot wel 1 miljoen migranten.

1 Waarom was er ruzie in de Duitse coalitie?

De ruzie over de vluchtelingencrisis begon eindelijk twee maanden terug, toen duizenden vluchtelingen in Hongarije op weg waren naar Oostenrijk.

Om een eind te maken aan die humanitaire noodtoestand verklaarde bondskanselier Angela Merkel (CDU) dat de vluchtelingen in Duitsland welkom waren. Sindsdien kwamen bijna 400.000 asielzoekers de grens over. Met als gevolg dat de asielopvang vooral in Zuid-Duitsland nu bijna bezwijkt. De Beierse premier Horst Seehofer, van de conservatieve CSU, de zusterpartij van de CDU, was niet blij met Merkels uitspraak. De vluchtelingen stonden nu in zijn achtertuin. Merkel bleef vasthouden aan haar Wir schaffen das-mantra. Alle mensen die recht hebben op asiel, zijn welkom in Duitsland. De CSU eiste dat er orde moest komen aan de grens. Seehofer dreigde de grens te sluiten of ‘zijn’ ministers uit het kabinet terug te trekken. Ook eiste de CSU dat duizenden asielzoekers in zogeheten transitzones aan de grens moesten worden vastgehouden om snel kansrijke gevallen te scheiden van degenen die weinig kans hebben op asiel.

Asielzoekers uit de Balkan die weinig kans hadden op een verblijfsstatus, zouden dat aan de grens al horen en worden weggestuurd. Merkel geloofde aanvankelijk niet dat dit effectief zou zijn; afgelopen zondag ging ze toch akkoord. Maar de SPD was tegen. Die meende dat die zones grote grensgevangenissen zouden worden. Om al die mensen te controleren, moesten ze ook op één plek worden gehouden – iets wat praktisch onuitvoerbaar is. Ook zouden migranten die recht hebben op een eerlijke asielprocedure, al bij voorbaat worden afgewezen. Dat is in strijd met internationale verdragen en de Duitse Grondwet.

2 Wat is er besloten in de deal?

Migranten uit de landen die Duitsland als ‘veilig’ beschouwt, zoals Kosovo, Albanië en Servië, worden in registratiecentra geplaatst. Hier wordt naar hun aanvraag gekeken; binnen drie weken horen ze of ze in Duitsland mogen blijven. Er worden in totaal drie tot vijf centra gebouwd, de eerste twee in Beieren. Bij afwijzing wordt vluchtelingen verzocht het land te verlaten. Als ze dat niet vrijwillig doen, worden ze per vliegtuig uitgezet.

3 Wat is het verschil tussen de transitzones en de registratiecentra?

In de transitzones zouden zogeheten weinig kansrijke asielverzoeken van bijvoorbeeld mensen uit de Balkan zonder rechterlijke toetsing snel worden afgedaan. De SPD heeft er nu voor gezorgd dat alle verzoeken in registratiecentra – die niet per se aan de grens staan – worden beoordeeld. De SPD verzette zich met succes tegen het voornemen om transitzones een soort ex-territoriale status te geven: niet echt Duits grondgebied dus.

Nog een belangrijk verschil is dat migranten de transitzones niet mochten verlaten. CDU/CSU is er donderdag mee akkoord gegaan de asielzoekers in plaats daarvan een zogeheten Residenzpflicht op te leggen.

Als zij de stad waar het registratiecentrum is gevestigd, verlaten, houdt hun uitkering op, komt hun asielverzoek te vervallen en worden zij direct uitgezet. Dit is het deel van de afspraak waar Seehofer blij mee is.

4 Kan Duitsland nu minder migranten verwachten?

Dat weten we natuurlijk pas als de nieuwe registratiecentra er zijn. Hannes Schammann, universitair docent Migratiepolitiek aan de Universiteit van Hildesheim,denkt niet dat het veel verschil zal maken. „Het is begrijpelijk dat Merkel iets moet doen om het moeilijker te maken voor bepaalde groepen migranten om Duitsland binnen te komen. Vooral nu ze veel kritiek krijgt uit haar eigen partij”, zegt hij. „Maar de grootste groepen migranten komen toch uit Syrië, Irak en Afghanistan en Somalië, de ‘onveilige landen’.” Daarnaast, meent hij, kan de Duitse regering beter kijken naar de reden waarom Europese migranten de Balkan willen verlaten en daar iets aan doen.