Na een toneelleven ging ze op beeldhouwles

Wie naar de voorstelling Anne wil, in het nieuwe Amsterdam Theater, kan bij het Centraal Station in de Luisa Treves stappen om erheen te varen. De naamgeefster van deze boot zal bij menigeen onbekend zijn. „De naamsbekendheid van mijn moeder is tegenwoordig niet erg groot meer”, beaamt directeur Felix Guttmann van het rondvaartbedrijf Canal Company, „hoewel ze in de jaren vijftig, zestig en zeventig tot de beeldbepalende toneelmakers van Nederland behoorde, als schrijfster, vertaalster en dramaturge. Mij leek het in elk geval een mooi eerbewijs een van onze boten naar haar te noemen. Ze heeft er zelf ook nog een paar keer in gevaren.”

Luisa Treves stierf op 19 oktober, 95 jaar oud. Haar man Karl Guttmann, met wie ze vrijwel levenslang samenwerkte, overleed twintig jaar geleden al. Ze ontmoetten elkaar kort na de oorlog in Israël, waar zij artikelen schreef voor Vrij Nederland en hij – als jood bijtijds gevlucht uit zijn geboorteland Oostenrijk – toneelleider was. In 1950 kwamen ze naar Nederland, omdat zij niet tegen het Israëlische klimaat kon.

Intussen had Luisa Treves in eigen land al enige bekendheid als toneelschrijfster. Haar debuutstuk, De ring en de kelim, werd zelfs twee keer bekroond. Volgens redacteur Henri Knap van Het Parool had ze „een rijke fantasie en een uitgesproken talent om te schrijven voor het toneel”. Haar ware naam, Greet Roselaar, had ze verruild voor die van Luisa Treves, om te voorkomen dat de naam Treves – uit de Portugees-joodse lijn van moederskant – zou uitsterven.

Karl Guttmann vond emplooi als dramaturg bij de Haagse Comedie. Zij richtte in die tijd het Nederlands Theater Jaarboek op, het jaarlijkse overzicht van alle voorstellingen, dat ze twintig jaar heeft samengesteld en uitgegeven. In de jaren zestig werkte het echtpaar samen bij toneelgroep Ensemble: hij als directeur, zij als dramaturge. „Op toneelgebied waren ze het altijd eens”, zegt zoon Felix. Zij wist op de internationale markt snel de rechten van nieuwe, veelbelovende stukken te verwerven voor Nederlands gebruik – waarbij ze andere gezelschappen veelvuldig te vlug af was. Ze vertaalde die stukken vaak zelf.

Na de dood van Guttmann verruilde Luisa Treves het toneel voor de beeldende kunst. Ze nam beeldhouwlessen en begon thuis een salon voor creatieve leeftijdsgenoten, onder de naam het Opgewekt Senioren Convent.