Kamer wil meer uitleg over coco’s

De uitleg die minister Dijsselbloem naar de Tweede Kamer stuurde over belastingvoordeel voor banken, roept bij Kamerleden nieuwe vragen op.

Illustratie Rhonald Blommestijn

Minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem komt steeds verder in de problemen door de wijze waarop hij banken een fiscale aftrek van 350 miljoen euro per jaar gunde op coco’s, een special soort obligatie.

Gisteren stuurden acht partijen uit de Tweede Kamer de minister achttien pagina’s met vragen en opmerkingen. Die moet hij uiterlijk dinsdag beantwoorden. Ook de Europese Commissie eist opheldering.

1 Hoe is het begonnen?

NRC reconstrueerde woensdag hoe banken, aangevoerd door ING, meeschreven aan de wet die ze een belastingvoordeel geeft van 350 miljoen euro. Dijsselbloem negeerde herhaalde waarschuwingen uit zijn ministerie dat mogelijk sprake is van ongeoorloofde staatssteun omdat de aftrek alleen voor banken geldt.

De Kamer eiste direct opheldering. Dijsselbloem poogde die donderdag per brief te verschaffen, maar maakte zijn problemen juist groter. Hij wees erop dat ook de Europese Commissie informeel „kritische kanttekeningen” had geplaatst bij het alleen gunnen van de aftrek aan banken.

2 Wat wil de Tweede Kamer precies weten?

VVD, PvdA, PVV, SP, D66, CDA, ChristenUnie en GroenLinks willen ten eerste weten waarom Dijsselbloem de wet niet voorlegde aan de Europese Commissie. Dat is volgens kenners verplicht bij vermoedens van staatssteun. Dat die er waren lijkt niet te ontkennen, gezien de documenten van Financiën én de opmerking van Dijsselbloem over de „kritische kanttekeningen” uit Brussel.

Een ander belangrijk punt is waarom de Kamer, die de wet als hamerstuk liet passeren, niet werd geïnformeerd over het staatssteunaspect.

In de vragen klinkt veel frustratie door over het feit dat de coco-aftrek werd verpakt in een nietszeggende nota van wijzigingen van een Fiscale Verzamelwet. „Als cruciale zaken niet of slechts in het voorbijgaan opgeschreven worden, wordt parlementaire controle detectivewerk en dat dient het niet te zijn”, aldus het CDA.

De PVV vraagt of de aftrek inderdaad is verstopt om er „zo min mogelijk ruchtbaarheid aan te geven”. In een interne notitie wordt Dijsselbloem er namelijk op gewezen dat een los wetstraject aandacht vestigt op iets wat „als een tegemoetkoming aan de banken kan worden opgevat”.

Zo zijn er veel vragen naar zaken die uit de NRC-reconstructie blijken en waar Dijsselbloem in zijn brief niet op in ging. GroenLinks wil weten of het waar is dat Zalm succesvol naar Dijsselbloem belde om het woord kredietinstelling uit de tekst te halen.

Het CDA vraagt waarom de wet niet zoals gebruikelijk is voorgelegd aan de Raad van State en wie dat heeft besloten. Ook vraagt het om een reactie op het commentaar van UvA-hoogleraar en oud-topambtenaar Sweder van Wijnbergen die zegt dat er „in samenwerking met de banken is gezocht naar een manier om de Commissie op een dwaalspoor te brengen”.

De VVD wil weten of het een normale gang van zaken is dat ING met „track changes” conceptwetten aanpast. De PvdA is benieuwd of zonder die aftrek elders 350 miljoen euro lastenverlichting kan worden gegeven.

3 Wat wil de Europese Commissie?

De Europese Commissie is gealarmeerd door Dijsselbloems Kamerbrief van donderdag en wil opheldering. „We hebben contact opgenomen met de Nederlandse autoriteiten en ze om informatie gevraagd”, aldus een woordvoerder die zegt dat de Commissie nu nog onvoldoende informatie heeft om te zeggen of zij een formeel onderzoek start naar ongeoorloofde staatssteun. Het opvragen van extra informatie is daar wel de opmaat toe.

Als ze een onderzoek start, kan ze net zoals diverse Nederlandse fiscalisten tot de conclusie komen dat de aftrek ongeoorloofde staatssteun is. Dat deed ze recent rondom de belastingafspraken van Nederland met koffieketen Starbucks ook. Dijsselbloem schreef donderdag dat hij niet vindt dat er sprake is van staatssteun.

4 Wat betekent dit voor de banken?

Dat ligt eraan. In het ergste geval raken ze hun belastingvoordeel van 350 miljoen euro per jaar kwijt en moeten ze onterecht ontvangen aftrek terugbetalen, precies zoals Starbucks dat nu moet doen. Tevens bestaat het risico dat banken van hun accountant geld apart moeten zetten voor dat scenario.

Dit jaar brachten de Rabobank (1,5 miljard euro) en ING (2,25 miljard dollar) coco’s uit. In september kondigde ABN Amro aan snel te volgen. Dat zijn niet de eerste Nederlandse coco’s. Rabobank gaf in 2010 en 2011 ook al voor miljarden aan coco’s uit. Toen bestond er nog geen aftrek, wat impliceert dat dat geen belemmering is voor banken om coco’s uit te geven.

Tijdens het lobbytraject rekende ING het ministerie voor dat het minimaal 4 miljard euro minder kredieten zou kunnen verlenen per 125 miljoen euro coco-belasting. Zeker in het licht van de 1,06 miljard euro kwartaalwinst die de bank deze week presenteerde. is dat niet heel geloofwaardig.

5 En voor Dijsselbloem?

Voor Dijsselbloem is het vooralsnog vooral pijnlijk dat zijn imago als iemand die streng tegen banken optreedt een deuk oploopt. Dat imago cultiveerde hij bijvoorbeeld door begin dit jaar een vlammend opiniestuk tegen de bankenlobby te schrijven en zijn plan om de kapitaaleisen voor Nederlandse banken veel hoger te maken dan Europees verplicht is.

Hoewel zijn Kamerbrief er niet naar was, valt niet uit te sluiten dat de minister alsnog tot de conclusie komt dat het verstandig is de coco-aftrek ter beoordeling voor te leggen aan de Europese Commissie.